O domingo 6 de xullo celebraremos a Xornada de Responsabilidade no Tráfico. A circulación viaria e ferroviaria, juntamente co tráfico aéreo e marítimo, é unha necesidade ineludible do home contemporáneo. Proporciónanos moitas e innegables vantaxes tanto para a vida social como para o desenvolvemento económico. Indubidablemente hoxe día desprazámonos dun lugar a outro con moita facilidade e comodidade. Pero o vertixinoso aumento do tráfico de mercadorías e o movemento das persoas crea graves problemas (demasiados accidentes de tráfico, conxestión de circulación na entrada ás grandes cidades ou nas saídas e regresos de vacacións, ruídos excesivos, contaminación atmosférica, etc). En definitiva, a frecuente mobilidade, sobre todo por estradas e autoestradas, está a crear un cúmulo inxente de accidentes de tráfico que levan consigo a perda da vida en moitas ocasións e noutras, lesións moi graves ás veces irreversibles.
1. A gravidade do problema e os datos concretos
Lamentaba xa Pablo VIN nun das súas Mensaxes: ?Demasiada é o sangue que se derrama cada día nunha loita absurda contra a velocidade e o tempo; é doloroso pensar como, en todo o mundo, innumerables vidas humanas seguen sacrificándose cada día a ese destino inadmisible?. Desde Roma facilítansenos datos impresionantes a nivel mundial: 35 millóns aproximadamente son os falecidos no século XX por accidentes de tráfico; máis de 1 millón douscentos mil, soamente no ano 2001; preto de 1.500 millóns de feridos no mundo ao longo do século pasado, coas súas graves consecuencias de discapacidade, curacións lentas, carga familiar e social, danos a bens materiais.
O arcebispo de Santiago, pola súa banda, recollía as seguintes estatísticas na súa Carta Pastoral de setembro de 2007: Segundo os datos da Dirección Xeral de Tráfico de xaneiro a finais de agosto de 2007 foron 180 os mortos na estrada na nosa comunidade galega, cun aumento de 13 máis que no mesmo período do pasado ano. E engade co corazón dolorido: Isto ponnos á cabeza dunha lista na que non desexariamos nin sequera figurar.
Por outra banda, un dato significativo é que a idade media está entre os 25-35 anos, subliñando que é esta a primeira causa de mortalidade entre os mozos en idades de 18 a 24 anos aínda que só representan o 17% dos condutores do país.
A potencia dos coches que hoxe se fabrican, as innumerables curvas das nosas estradas galegas, conducir despois de inxerir alcol, os regresos despois de festas nocturnas, etc teñen moi negativas repercusións entre nós.
2. Causas dos accidentes de tráfico
Son moitas, naturalmente. Enumerarei algunhas como botón de mostra: o uso intensivo do coche os fins de semana, gozar asumindo riscos inútiles nas estradas, facer piruetas con motos e coches para facer gala de hombría, o consumo excesivo de alcol, as drogas, a deficiencia do estado das estradas nalgúns casos, as distraccións do condutor, os excesos de velocidade, a infracción de normas ou as manobras arriscadas? son factores aos que temos que facer referencia, ás veces conectados entre si. ás veces son outros usuarios das estradas, ou as condicións atmosféricas, ou o mal estado do vehículo, ou o mal acondicionamento viario (escasa sinalización, fochancas, curvas ou rasantes que deberon hai tempo desaparecer, bandas pouco visibles, etc.)? os que nos poden xogar malas pasadas.
3. Misión da Igrexa
Que misión cábelle á Igrexa neste campo? Pois é verdade que para nada trata de invadir competencias da Administración Pública, especialmente as que incumben á Dirección Xeral de Tráfico. Pero non pode esquecer que forma parte da súa misión profética denunciar os perigos derivados do tráfico, así como as causas dos accidentes, moi especialmente, as derivadas do factor humano (neglixencias, lixeirezas graves e gratuítas, arrogancia?).
Con todo, non basta a denuncia. A Igrexa debe colaborar coa Administración pública e con outras institucións para crear unha conciencia xeral con relación á seguridade viaria, e promover unha adecuada educación moral dos condutores, viaxeiros e peóns. A esta tarefa educativa han de contribuír as familias, as parroquias, as asociacións laicales e os movementos eclesiais, así como os medios de comunicación social e a escola. A educación viaria do neno é a mellor garantía dunha xeración futura máis segura neste campo.
A Igrexa necesita tamén contar con axentes pastorais debidamente preparados para descubrir este amplo campo de apostolado como un dos desafíos do mundo contemporáneo. Quen pode dubidar que os camiños constitúen ?novos areópagos para o anuncio da Boa Nova de Xesucristo, o Salvador?.
a. Aspectos antropolóxicos
Hai que ter moi en conta algúns aspectos relacionados coa particular psicoloxía do condutor: evasión da vida diaria, tendencia a quebrantar as barreiras das prohibicións, sentimento de prepotencia, euforia da velocidade, ostentación vanidosa das súas propias habilidades ou do seu vehículo, etc. Aínda que varían segundo as persoas e as circunstancias, na condución son frecuentes diversos comportamentos pouco equilibrados: falta de cortesía, xestos ofensivos, imprecaciones e blasfemias, violacións deliberadas do Código de circulación. ?O automóbil ?díxose- tende a mostrar ao ser humano tal como é na súa forma ?primitiva?, e iso pode ser moi pouco agradable. Hai que ter en conta estas dinámicas e reaccionar, recorrendo ás tendencias nobres do ser humano, ao sentido de responsabilidade e ao control de si mesmos, para impedir esas manifestacións de regresión psicolóxica.? A Igrexa ten aquí unha tarefa ben concreta.
b. Aspectos morais da condución
Por desgraza, o comportamento do condutor desenvólvese ás veces á marxe das normas éticas, con consecuencias negativas para os mesmos condutores e para os peóns. Na base dos principios éticos ha de porse sempre a consideración dos perigos que para as persoas e os bens derívanse da condución viaria. Por iso faise máis necesaria cada día unha pedagoxía a favor da cultura da vida (aplicando o mandamento ?Non matarás?) e tamén o respecto ás normas establecidas polas autoridades públicas para salvagardar os dereitos e evitar os danos causados polos accidentes. Non se trata de leis meramente penais, senón que son leis que obrigan en conciencia. ?Cando alguén conduce pondo en perigo a vida dos demais ou a propia, así como a integridade física ou psíquica das persoas e tamén bens materiais considerables, faise responsable de culpa grave, mesmo cando ese comportamento non provoca accidentes, pois en todo caso implica graves riscos?. Estas palabras do Catecismo da Igrexa católica poden resultar iluminadoras: ?A virtude da temperanza conduce a evitar toda clase de excesos: o abuso da comida, do alcol, do tabaco e dos medicamentos. Quen en estado de embriaguez, ou por afección inmoderada da velocidade, pon en perigo a seguridade dos demais e a súa propia nas estradas, fanse gravemente culpables? (n. 48).
Cando nos pomos ao volante habemos de ser conscientes que directa ou indirectamente estamos a prestar un servizo aos demais, sabendo que a circulación é ?un movemento en liberdade e en responsabilidade?. ?Por iso, como actividade humana libre, está sometida a unhas leis éticas ou morais, derivadas da natureza mesma do home en relación consigo mesmo e cos demais, illada e socialmente considerados?. Estas normas urxen a todo o que ten relación coa estrada, ou como condutor, ou como vixiante do tráfico, ou como construtor das estradas ou como coidador dos vehículos, ou como peón. Porque na actividade do tráfico son moitas as persoas e os bens que se pon en xogo e que estes principios protexen. Para o crente estas normas naturais compleméntanse con outras motivacións nas que se encarna a vontade de Deus. Porse na estrada é disporse a exercer as virtudes da prudencia, da solidariedade e da caridade, socorrendo aos necesitados, perdoando os fallos humanos dos outros, e tendo a Deus presente na oración. Conducir ben esixe facer o ben a todos, asumir o compromiso de cumprir as leis de tráfico e de non conducir en situacións de risco.
c. Actitudes do automobilista cristián
"Está comprobado que unha das raíces de moitos problemas inherentes ao tráfico é de orde espiritual. Os crentes atoparán a solución destes problemas nunha visión de fe, na relación con Deus, e nunha opción xenerosa a favor da vida? (n. 20). Do mesmo xeito que outras actividades humanas, a condución pode e deber ser para o cristián un campo adecuado para cultivar as virtudes.
A actitude que debe caracterizar ao automobilista cristián é a caridade: "O que coñece a Xesucristo é prudente na estrada. Non pensa só en si mesmo, e non está sempre apremado pola présa en chegar?". A caridade é o "motor" de todos os actos do condutor. E esa caridade lévalle, en primeiro lugar, a non pór en perigo, con manobras equivocadas ou imprudentes, a vida ou a integridade de pasaxeiros e peóns. Tamén a cortesía e o espírito de servizo, a actitude comprensiva para coas manobras torpes dos principiantes, a atención especial prestada aos anciáns, discapacitados e nenos, aos ciclistas e aos peóns, así como a axuda pronta e xenerosa aos feridos son verdadeiras expresións da caridade do automobilista cristián.
A prudencia, que foi sempre máximamente recomendada á hora de conducir, esixe tomar as debidas precaucións para afrontar os imprevistos que se poden presentar, evitando distraccións, moderando a velocidade e sen crerse o dono da estrada.
A xustiza obriga a reparar os danos causados aos demais e a procurar que as vítimas de accidentes de tráfico, ou os seus parentes próximos, sexan debidamente indemnizados. Ademais, tamén neste campo estamos convidados o perdón, tan característico da conduta do cristián: ?é preciso animar aos familiares das vítimas a perdoar ao agresor, como signo, aínda que difícil, de madurez humana e cristiá?.
A esperanza en chegar felizmente ao seu destino, baséaa o automobilista cristián na axuda de Deus e na propia cooperación. Dívos o noso Pai coida de nós e ofrécenos a axuda de numerosos mediadores: os anxos, especialmente o Ángel da garda, os santos (máis concretamente S. Rafael e S. Cristóbal), e moi en especial, a Santísima Virxe, invocada sobre todo como Virxe do camiño.
4. A Pastoral da Carretera
O Concilio Vaticano II pide aos bispos que teñan ?unha solicitude particular polos fieis que, pola súa condición de vida, non poden gozar suficientemente do coidado pastoral común e ordinario dos párrocos, ou carecen totalmente del?. Aquí inclúense tamén, sen dúbida, os principais destinatarios do apostolado da estrada: camioneiros, condutores de autobuses e outros automóbiles, os turistas, os responsables da seguridade do tráfico, os distribuidores de carburante e o persoal dos restaurantes de estrada. Obxectivo pastoral deste apostolado peculiar será o de achegarse a devanditos destinatarios no seu propio ambiente, para transmitirlles a mensaxe salvadora do evanxeo.
Este labor véna impulsando na nosa diocese a Delegación do Apostolado da estrada. Para o sacerdote que a dirixe e os seglares que colaboran con el, o noso agradecemento e a nosa palabra de ánimo. Igualmente o noso saúdo máis fraterno e afectuoso a cantos dedican gran parte da súa vida á estrada, como profesionais ou encargados da seguridade.
5. Responsabilidade de todos
Todos somos responsables da seguridade nas estradas. é necesario extremar a vixilancia para evitar posibles fallos humanos e concienciarnos de que obriga en conciencia o cumprimento das leis de tráfico. A Administración civil, pola súa banda, debe mellorar substancialmente a rede de estradas dotándoa de sinalización adecuada e promover leis que disuadan de facer manobras arriscadas que puidesen custarlle ao condutor ou a outros a vida. Non podemos resignarnos a pagar con tantos accidentes, moitos deles mortais, o tributo ao progreso necesario.
Que Deus nos bendiga e nos garde a todos.
