| |
|
(NOTA: a versión en galego é unha traducción automática. Se atopas algún erro comunícanolo en
mcs@mondonedoferrol.org)
Stephen Hawking visitou hai
pouco Santiago de Compostela e afirmou que o universo deixa pouco lugar
para un Creador. Por outra banda, Sor Katarina Pajchel, relixiosa
dominica, experta en Física, que traballa no proxecto de recrear o Big
Ban que daría comezo ao universo, non dubida en recoñecer: "Non diría
que na Física atopei a proba da existencia de Deus, pero a organización
que un atopa na Natureza e a súa beleza, vén reforzar a idea que eu teño
de Deus e a miña relación co, que é a dunha criatura co seu Creador. [?]
A natureza é fascinante e a min como creyente, fálame do Creador.
Enriquece a miña profesión de fe e a miña oración?. Estas dúas posturas
dannos pé para reflexionar sobre as relacións entre a ciencia e a fe.
Vivimos un tempo no que a ciencia e a técnica ofrecen posibilidades
extraordinarias para mellorar a vida de todos. Pensemos no campo das
comunicacións: os coches tan potentes, os trens de alta velocidade e os
avións reduciron as distancias de xeito asombroso. Desde calquera parte
do universo podemos contactar coa familia a través dun diminuto teléfono
móbil ou dun correo electrónico ou dun fax. No campo da medicina
reduciuse enormemente o campo das enfermidades incurables, a cirugía é
capaz de sacar adiante os transplantes máis complicados e de aliviar os
momentos últimos do ser humano mediante os coidados paliativos. Pero
tamén habemos de recoñecer que un uso perverso destas capacidades da
ciencia e da técnica, podería provocar graves e irreparables
consecuencias para a humanidade enteira. As armas nucleares e químicas
poden matar seres humanos sen número. ¿Quen pon límites a unha
ingeniería xenética que pretende fabricar homes e mulleres exactamente
iguais en canto aos seus xenes?
A ciencia, con todo, non é todo. Os mesmos científicos perciben no
estudo da mente humana o misterio dunha dimensión espiritual que
trasciende a fisiología cerebral e que fai que percibamos todas as nosas
actividades como as de seres libres e autónomos, capaces da
responsabilidade e do amor, e cunha dignidade. Por todo isto cando se
investiga sobre a aprendizaxe e a educación, que son actividades
específicamente humanas, os estudos non se concentran só na vida
biolóxica, común a todos os seres vivientes, senón que inclúen ademais o
traballo de interpretación e avaliación da mente humana. ?Se eu vexo
unha posta de sol ?di Carl von Weizaker- podo, mediante a espectroscopia
física, explicar a intensidade das diversas lonxitudes de onda que
producen as cores fermosas do atardecer e dar unha razón de por que
ocorre así, pero non podo dar unha razón científica de por que me gusta
contemplar ese espectáculo. O que a posta de sol sexa fermosa non o
describe ningunha ecuación, non é algo cuantificable?
O cientificismo pretende explicar todo exclusivamente a partir da
ciencia, desprezando como non científicas outras formas lexítimas de
saber e de coñecemento, entre elas a filosofía e a fe. O cientificismo
non é máis que unha enfermidade da ciencia, como o racionalismo éo da
razón ou a hepatitis do fígado. A ciencia non pode dicir nada do que non
é susceptible de experimentación. "O progreso da ciencia, escribiu o
cardeal Poupard, fixo a esta máis consciente dos seus límites e do seu
insuficiencia. A teoría xeral da relatividad crebou a imaxe de
omnipotencia que a ciencia creouse. Tamén se percibe unha necesidade
crecente de espiritualidad nos ambientes científicos. Non falo só dos
problemas éticos que suscita, por exemplo, a biomedicina, onde a
posibilidade de clonar a seres humanos, hoxe case ao alcance da man,
reclama imperiosamente unha resposta ética que moitos científicos non se
senten capaces de achar na ciencia mesma. Refírome tamén aos grandes
problemas da metafísica que suscita a investigación da estrutura da
materia, por exemplo, ou a orixe do universo". Einstein dicía moitísimo
sentido común: "Eu non falo de espazo e tempo; eu falo de regras de
medir e de reloxos, porque estas son as cousas que eu podo tratar no
laboratorio".
Cando a ciencia e a teología respectan os seus propios ámbitos e os seus
metodologías específicas non hai ningún perigo de choque entre a unha e
a outra. Os conflitos orixínanse cando algunha delas sáltase os seus
propios límites. Preguntar á ciencia se Divos existe ou non é algo
semellante a preguntar á mecánica do automóbil se O Quixote ten valor
literario ou non. Cando o problema de Galileo, o cardeal Baronio repetía
con frecuencia unha frase de S. Agustín: "A Biblia non me di como van os
ceos, senón como se vai ao ceo". Ensinou Juan Pablo II: "A fe non teme á
razón. Estas son como as dúas ás coas cales o espírito humano elévase
cara á contemplación da verdade. Divos puxo no corazón do home o desexo
de coñecer a verdade e, en definitiva, de coñecerlle a el, para que
coñecéndoo e amándoo, poida alcanzar a plena verdade sobre si mesmo".
Un prestixioso astrónomo, o jesuita de Villalba (Lugo) P. Manuel
Carreira conclúe: "Entre ciencia e teología non existe unha relación de
cooperación; tampouco de conflito. Con todo, a súa interacción ten valor
ao descubrirse como xeitos complementarias de entender a realidade total
e en especial a realidade humana. No home, o microcosmos dos antigos,
atopamos todos os niveis de actividade: física, química, biolóxica e
espiritual. Isto fai que non sexa posible comprender plenamente a
realidade humana baixo modelos reduccionistas. Habemos de abordala na
súa totalidade, na súa marabillosa complejidad. En todos os niveis".
Por fin, hei aquí un feito real ocorrido en Francia. Coincidiron nun
departamento do tren un señor de idade e un novo estudante. Nun momento
determinado, mentres o mozo ía enfrascado na lectura dun
libro, o home maior sacou un rosario e púxose a rezalo. Ao darse conta
diso o estudante, cun sorriso de conmiseración díxolle ao seu
acompañante se aínda cría nesas supersticiones. ¿Non sabe, dixo para
avergoñalo, que a ciencia demostrou que Divos non existe? Pois non tiña
noticia de tal descubrimento científico, replicoulle o ancián. ¿Poderíamo
demostrar vostede? Moitísimo gusto faríao, respondeulle o estudante,
pero estamos a piques de chegar ao noso destino e agora mesmo non podo.
Pero se me deixa a súa dirección escribireille recomendándolle uns
libros nos que atopará argumentos do que digo. Cun xesto de aquiescencia
o ancián sacou unha tarxeta do seu peto dándolla ao estudante. Logo de
despedirse educadamente, o mozo leu o nome do seu acompañante:
Louis Pasteur. E é que os verdadeiros grandes científicos, ademais de
sinxelos e humildes, adoitan ter moi claro que non hai incompatibilidad
entre ciencia e fe.
|
