| |
|
(NOTA: a versión en galego é unha traducción automática. Se atopas algún erro comunícanolo en
mcs@mondonedoferrol.org)
Queridos irmáns e amigos sacerdotes:
Atopámonos ante o
desafío nada doado de establecer unha relación harmónica entre o
exercicio do ministerio sacerdotal que, non poucas veces, nos
proporciona dificultades, fatigas, crise e sufrimentos, por un lado e,
por outro, a alegría como aspiración e como necesidade inevitable de
todo ser humano e, máis precisamente, a alegría cristiá como don de
graza e, á vez, como tarefa que o Señor confía a todos.
Hoxe máis que nunca os presbíteros
necesitamos recuperar alegría e ilusión,
por dentro e por fóra, no ser e no quefacer, no corazón de cada un e na
convivencia fraterna. Non obstante, a verdadeira alegría non se compra a
golpe de tarxeta de crédito. Nin se confunde co entusiasmo estrepitoso
produto do alcohol inxerido con voracidade. Non é pracer instintivo,
aínda que se experimenta placenteramente.
A auténtica alegría é interior e transfigura
a realidade. Escorrenta os medos e aumenta a confianza nun mesmo, nos
demais e no Señor. A alegría é máis que a diversión porque non queda na
superficie da vida senón que apunta á súa profundidade. Tampouco podemos
identificala co sentido do humor xa que se pode carecer del e, non
obstante, ser alegre; aínda que certas doses de humor axudan a manter o
gozo.
A alegría non a vai, pero
percíbese; é expansiva e beneficiosa; atrae irresistiblemente; cura e
transforma... Non existe calidade de vida sen alegría espiritual.
O noso gozo cristián e sacerdotal é un estado de ánimo lucidamente
sosegado, froito do don de Deus e do noso esforzo de conversión. Porque
nada profundo e duradeiro se fai en ala Iglesia
sen o esforzo dunha conversión sincera. E somos conscientes de que o
gozo de maior calidade non é o que procede dun golpe de fortuna, senón
que provén de lograr algo ardentemente desexado e moi traballado. "Máis
segura é a alegría que vén despois da tristura que non a que vén sen
preceder tristura ao gozo... Gardádevos do gozo que non nace da
verdadeira alegría; tédelle por sospeitoso", advirte
S.
Juan de Ávila.
É
importante que neste Retiro, recemos e reflexionemos concretamente sobre
a alegría do sacerdote. Non se trata dunha cuestión banal. Sabémolo
todos por experiencia. É un tema sobre o que rezar é bo, non só, senón
tamén examinarnos: ¿Vivimos realmente a alegría cristiá, en canto
sacerdotes? ¿Exercemos o noso ministerio con alegría ou exercémolo con
tristura e con certo pesadume? Son preguntas fundamentais, aínda que non
sexa doado falar da alegría en xeral e da nosa alegría en particular. É
moito máis doado falar do rutineiro, é dicir, falar de sufrimentos, de
tristuras e desánimos, de fracasos e depresións... ¿Por que será tan
difícil dicir algo significativo sobre a alegría?
Podemos desenvolver o tema da alegría do sacerdote en catro momentos:
1. - Como introdución podemos comezar botando unha mirada á Revelación
2.
- Evocaremos logo algúns dos auténticos mananciais de alegría que nos
ofrece o Novo Testamento.
3.
- Fixarémonos despois nalgúns obstáculos cos que atopamos para vivir a
alegría
4.
- Finalmente ofrecerei algunhas experiencias e persuasións de sacerdotes
en relación coa alegría.
I.-
A alegría na Biblia
Entre as moitas pasaxes bíblicas posibles, podemos contemplar aquel que
nos narra as Vodas de
Caná
(Cf.
Jn.
2, 1-11):
Jesús
transforma a auga en viño, un viño extraordinariamente bo. Faino para un
banquete de vodas. E faino a petición de
María,
a súa nai. É certo que non se fai mención ningunha directa da alegría.
Soamente se di que "Jesús
manifestou a súa gloria", aínda que o di certamente nun ambiente cheo de
alegría como se dá en toda festa de vodas na que todo vai ben. Que se
trata de alegría constátao o propio Evanxeo de
Juan,
cando recorda as palabras de
Juan del Bautista:
"A esposa pertence ao esposo. O amigo do esposo que está xunto a el e o
escoita, alégrase moito ao oír a voz do esposo, por iso, a miña alegría
fíxose plena" (Jn.
3, 29). E a presenza "do esposo" está alí, en
Caná.
Non
se trata só da alegría que provén de
Jesús
e enche a todos os comensais que participan no banquete de vodas.
Trátase tamén do símbolo da alegría que é o viño, do cal o Salmo 104
afirma que "alegra o corazón do home" (v. 15). O viño significa o
"superfluo necesario", o que sendo accesorio é necesario, é dicir,
pódese vivir sen viño, pero que na cultura bíblica non se pode menos de
botalo en falta e, particularmente, é inconcibible unha festa de vodas
sen el. Esta será a razón das palabras de
en María: "Non teñen viño". Indican unha grave
carencia, a carencia dunha fonte de alegría. Pódese vivir a existencia,
pódense cumprir todas as obrigas, pero sen alegría non existe impulso
ningún, non existe o gusto de vivir, a vida non ten sabor, resulta
aburrida e insulsa.
A
alegría é un ingrediente necesario para a verdadeira felicidade e, ao
mesmo tempo, moi delicado. San
Tomás
afirma que a alegría é froito da caridade, non é virtude en si mesma.
Non é algo que se pode fabricar para un mesmo e de forma directa. Non
obstante é fundamental, como a é a caridade. Na vocación do sacerdote, a
falta de alegría déixase sentir moito antes que a falta de ilusión, de
valentía, de creatividade, de iniciativa, e dá lugar a unha inclinación
ao pesimismo e ao mal humor, a un medo a todo e a un lamentarse por
todo. E o resultado é que a condición da nosa existencia se converte en
algo penoso, nun peso morto, para a vida do sacerdote.
O
milagre das vodas de
Caná
introdúcenos así nesa realidade que é a alegría, realidade necesaria
aínda que non sexa doado.
II.-
Algúns
manantiais da alegría, no Novo Testamento
1) a)
A alegría de
Cristo-Xesús
O
primeiro manancial ou a primeira fonte da alegría que nos ofrece o
NT.,
é a alegría da presenza de
Xesús:
"Anúnciovos unha boa noticia que o é para todo o pobo: naceuvos o
Mesías, o Señor", anuncia o anxo do Señor. "Alegrádevos sempre no Señor,
repítovolo: alegrádevos. Porque o Señor está preto" (Fil
4,4), manda
S.
Pablo.
Máis aínda,
Xesús
quérenos transmitir a súa propia alegría. Repíteo varias veces no
Evanxeo de
San
Xoan:
"Díxenvos todo isto para que participedes no meu gozo, na miña alegría,
e a vosa alegría, o voso gozo, sexa completa" (Jn.
15, 11).
A
nosa alegría, polo tanto, provén de
Xesús,
e comunicada por el, é completa, é perfecta. E engade no versículo 17,
13: "Se digo estas cousas mentres estou no mundo, é para que eles poidan
participar plenamente na miña alegría".
A primeira fonte de alegría, é a alegría de
Cristo-Xesús,
como Fillo do Padre, como Resucitado, como contemplativo do rostro do
Padre. E unha tal presencia de
Xesús,
énchenos de alegría: "Cando unha muller vai dar a luz, sente tristura,
porque lle chegou a hora; pero cando naceu o neno, a súa alegría faino
esquecer o sufrimento pasado e está contenta por traer un neno ao mundo.
Pois o mesmo vós; de momento estaredes tristes; pero volverei vervos e
de novo alegrarédesvos, cunha alegría que ninguén vos poderá quitar" (Jn.
16, 21-22). Será e é a presenza do Resucitado a que nos dá a alegría,
unha alegría da que ninguén nos poderá despoxar, posto que se trata da
máis auténtica alegría que vén de Deus.
"Os discípulos alegráronse ao ver o Señor" (Jn
20,20), despois da resurrección. E dende aí, nace a participación na súa
unidade co Padre; trátase, pois, da alegría última e máis radical, a
alegría como anticipación da alegría eterna, a alegría da contemplación
do rostro de Deus.
No
Evanxeo de
Lucas
(10, 10), escoitamos o Señor dicir os discípulos que enviara á misión:
"non obstante, non vos alegredes de que os espíritos se vos sometan;
alegrádevos máis ben de que os vosos nomes están escritos no ceo". De
novo a insistencia sobre a alegría eterna que se realiza xa no encontro
con
Jesús,
na súa presenza no medio deles, na participación dos discípulos na súa
propia alegría. Esta alegría, propia de cada cristián, é polo tanto
participación na alegría de , é dicir, do Padre, do Fillo e do Espírito Santo.
Trátase en consecuencia, de toda outra alegría, segundo a Escritura.
Dios Padre
anticipounos o gozo da alegría que será eterna. Por medio de
Jesús,
en
Xesús,
achegou a nós a felicidade.
Xesús
é a Vida eterna, aquela que nos pode facer perfectamente felices. O seu
gozo pode transvasarse a nós se cremos en
El,
se acollemos o Reino que en
El
se fai realidade. Quen cree en
Xesús
é ditoso, feliz. Aos que se achegan a
Él,
Xesús
chámaos "benaventurados".
Xesús
deixou sementada a alegría
no noso mundo cando se foi. Enviounos o Espírito. Derramouno nos nosos
corazóns para que experimentemos o gozo inefable do encontro con Deus. O
Espírito cos seus dons, entusiasma aos homes e mulleres. O espírito
sélanos para o día da grande felicidade do encontro con Dios Padre.
b)
A revelación do misterio de Deus aos pequenos
Unha segunda fonte de alegría é a revelación do misterio de Deus aos
pequenos, subliñada tamén no Evanxeo de
Lucas:
"Naquel momento, o Espírito Santo encheu de alegría a
Xesús,
que dixo: eu gáboche, Padre, Señor do Ceo e da terra, porque ocultaches
estas cousas aos sabios e prudentes e llas/llelas deches a coñecer aos
sinxelos" (Lc.
10, 21).
É,
de forma máis xeral, a alegría de ofrecer o sentido da existencia, ás
almas máis simples e sinxelas. Para nós, será a alegría de ofrecer unhas
catequeses axeitadas, de predicar aclarando o sentido de
ala Palabra
de Dios, de ofrecer consellos axeitados aos que acoden a nós, de
acollelos con cariño, a alegría de toda relación significativa cos
demais, que axude a unhas persoas a acoller o designio de Deus sobre as
súas vidas, a alegría que produce consolar a quen desespera...
Esta alegría esténdese, segundo o testemuño do
NT.,
de tal forma que podemos afirmar que é fonte de alegría unha comunidade
cristiá que camiña en conformidade co plan salvador de Deus. Todos o
sabemos dalgún modo por experiencia.
San
Pablo
repíteo con frecuencia, como por exemplo, en
aos
Filipenses
(2, 1-2): "Se de algo vale unha advertencia feita en nome de Cristo, se
de algo serve unha exhortación nacida do amor, se vivimos unidos no
Espírito, se tedes un corazón compasivo, dádeme a alegría de ter os
mesmos sentimentos, compartindo un mesmo amor, vivindo en harmonía e
sentindo o mesmo". Talvez sexa raro un completo acordo nunha comunidade
cristiá. Pero cando se produce, o pastor vive unha inmensa alegría, a
alegría que o Apóstolo tanto desexaba. Por outra parte non é preciso
recordar que todos nós traballamos sempre co obxectivo de facer crecer a
unidade na nosa comunidade: a nosa misión central, en canto sacerdotes,
será de dar cohesión
eclesial,
comunitaria, á fe de cada cristián, e para iso presidimos ala Eucaristía, ofrecemos o perdón de Deus en nla Confesión, proclamamos ala Palabra de Dios, impulsemos
as catequeses... etc.
Outro testemuño
neotestamentario
atopámolo na 3ª
Juan
(4): "Nada me produce tanta alegría como oír que os meus fillos son
fieis á verdade". Sempre nos alegrará
sobremanera
o que a nosa xente viva ou permaneza na verdade de Deus ou que progrese
nela.
c) Unha comunidade agradecida para con Deus e para cos seus ministros
Volvendo a ala Carta de
San
Pablo
aos
Filipenses,
descubrimos unha fonte de alegría e, ao mesmo tempo, unha comunidade que
sabe agradecer a Deus o que lle ofreceu e que expresa o seu
agradecemento. Iso significa a grandeza da alegría pola súa mesma
gratitude e, como un don de Deus, pode vivila e contemplar esa vivencia:
"a miña alegría como crente foi grande ao ver renacer o voso interese
por min". E despois o propio
San
Pablo
corríxese, para deixar claro que non se trata de que antes non existise,
e engade: "De feito tiñádela xa, pero non tiverades ocasión de
manifestala" (Fil.
4, 10).
En todo caso é preciosa a expresión "ver renacer o voso interese por min".
Hai sacerdotes que se lamentan de non obter resposta da súa comunidade,
de non ser apreciados. Danse casos ou circunstancias, non obstante, nas
que parece que o sacerdote se equivocara, xa que, de feito, a comunidade
o quería máis do que el pensaba, e se sentía moi unida ao seu cura.
Todos coñecen casos nos que as comunidades parroquiais que parecía vivir
indiferentes ao seu párroco, se mostraron moi interesadas por el con
ocasión dunha enfermidade, etc...
Y
expresou con ese motivo agradecemento, afecto, cariño, desexo de axudalo,
ata o punto que o propio sacerdote tivo que recoñecer, en contra do que
dicía e pensaba, que o querían de verdade. E algo parecido acontece con
non poucos traslados...
Resumindo, a segunda fonte de alegría no NT. é a revelación aos pequenos,
a alegría de ofrecer un sentido da vida aos máis sinxelos, a alegría de
comprobar que a comunidade camiña polas sendas do Evanxeo, a alegría de
descubrir que a comunidade expresa o seu agradecemento, a Deus e ao seu
sacerdote.
d) Atopar a ovella perdida
Unha cuarta fonte de alegría para o sacerdote é atopar o que se perdera.
Talvez o máis importante no NT.
San
Lucas
repíteo tres veces no seu Evanxeo (cap. 15). Sobre todo na parábola da
ovella perdida e achada: "e cando dá con ela, bótalla/llela aos ombros
cheo de alegría e ao chegar á casa, reúne os amigos e veciños e dilles:
¡ Alegrádevos comigo, porque atopei a ovella que se me perdera!.
Asegúrovos que do mesmo modo se encherán de alegría os anxos de Deus" (Lc.
15, 5-7). E na mesma liña, lemos a parábola da dracma perdida: "O ¿que
muller, se ten dez moedas e se lle perde unha, non acende unha lámpada,
varre a casa e a busca con todo coidado ata atopala? E cando a atopa,
reúne as súas amigas e veciñas, e dilles: ¡ alegrádevos comigo porque
atopei a moeda que se me extraviara! Asegúrovos que do mesmo modo se
encherán de alegría os anxos de Deus por un pecador que se arrepinta" (Lc.
15, 8-10).
E a
terceira ocasión na que o Señor cita a alegría, é ao final da parábola
do "fillo pródigo", cando o pai lle di ao fillo que permanecera con el
na casa: "Fillo, ti estás sempre comigo, e todo o meu é teu. Pero temos
que alegrarnos e facer festa porque este irmán teu estaba morto e volveu
á vida, estaba perdido e foi atopado" (Lc.
15, 31-32).
Trátase da alegría caracteristicamente apostólica, e é algo marabilloso
que nos tres casos, a alegría xermole a causa do encontro cun solo. Non
se trata dunha masa que volve, dunha multitude de xente que retorna ou é
atopada. É suficiente un para producir unha grande alegría: unha ovella,
unha moeda, un fillo.
É algo que podemos experimentar e que ás veces experimentamos na nosa
vida pastoral: non se trata da alegría que nos poidan ofrecer as
estatísticas, unhas estatísticas que dan lugar a un marcado
triunfalismo
(ou a un marcado pesimismo, como fonte de tristura,...), senón que
abonda o encontro cunha soa persoa que se decide a percorrer en serio o
camiño do encontro co Señor. Un só caso debe ser suficiente para
enchernos de alegría. Un só caso é suficiente para poñer de manifesto a
vitoria de Cristo. Esta será a razón de que xamais caiamos nese
pesimismo que nos leva á tristura, que nos rouba a alegría, cando
baseándose en datos estatísticos, nos falan de descristianización, de
secularismo,
de carencia de vocación ao sacerdocio ou á vida consagrada... ¡ e de
cousas semellantes! Non é esa a lectura a que
Jesús
fai dos acontecementos e da súa alegre repercusión no ceo.
e) A alegría nas probas e as persecucións
Unha quinta fonte de alegría, subliñada no NT., é moi paradoxal: a
alegría nas persecucións e probas. Poderiamos citar non poucos textos
dos Evanxeos, do Libro dos Feitos dos Apóstolos e das Epístolas de
San
Pablo
e de
San
Pedro.
Empecemos pola carta máis antiga do NT., a dirixida aos
Tesalonicenses:
"Por parte vosa seguistes o noso exemplo e o do Señor, recibindo a
palabra no medio de grandes tribulacións, pero coa alegría que vén do
Espírito Santo" (1
Tes.
1, 6).
No
libro dos Feitos podemos ler: "Eles (os apóstolos) saíron da presenza do
Sanedrín
cheos de alegría por merecer tal aldraxe por causa daquel nome (polo
nome de
Jesús)"
(Hch.
5, 41). Trátase do paradoxo do Evanxeo, é dicir, da novidade da causa da
alegría. O máis específico do NT. é a alegría nas probas, nas
persecucións e tribulacións. Todo se podería reconducir ás
Bienaventuranzas
e, máis en particular, á última, a máis longa e a máis subliñada: "Ditosos
vós cando os homes vos odien, e cando vos exclúan, vos inxuríen e
maldizan o seu nome a causa do Fillo do Home. Alegrádevos ese día e
saltade de gozo, porque a vosa recompensa será grande no Ceo; que o
mesmo fixo os vosos antepasados cos profetas" (Lc.
6, 22-23). O que os salmos din da alegría con Deus ("Alegrádevos,
exultad
de gozo, no Señor!), aquí aplícase á persecución: "Alegrádevos e
exultad
de gozo, porque por iso a vosa recompensa será máis grande no Ceo "! ".
Outra referencia atopámola na 1
Pe.
na súa síntese final: "¡ Alegrádevos máis ben, porque compartides os
padecementos de Cristo, para que tamén
os
regocijéis
alborozados
cando se manifeste á súa gloria. Ditosos se sodes
ultrajados,
polo nome de Cristo; iso indica que o Espírito glorioso de Deus repousa
sobre vós" (2
Pe.
4, 13-16).
O
Apóstolo
Santiago
dinos: "Considerade como alegría chea, irmáns meus, estar rodeados de
probas de todo xénero", e remata o parágrafo afirmando, "Ditoso o home
que aguante na proba" (Sant.
1, 2 e 12), "porque unha vez superada a proba recibirá a coroa de vida
que o Señor prometeu a aqueles que o aman".
Unha tal experiencia, constante no NT., que nos chega ao corazón, que
moitas veces oímos pero que despois esquecemos, é realmente unha das
experiencias máis difíciles. Habemos de considerar, non obstante,
decisiva, esa experiencia, para a alegría do servo do Evanxeo e
representa a alegría prometida aos ministros do Evanxeo.
Non
por casualidade
San
Pablo,
grande servidor do Evanxeo, exprésao continuamente. Na súa Epístola aos
Filipenses,
falando do posible fracaso da súa vida, do seu próximo martirio que xa
lle espera, porque o seu ministerio non foi recoñecido, escribe: "E
aínda que tivese que ofrecerme en sacrificio ao servizo da vosa fe,
alegraríame e congratularía convosco. Polo mesmo, alegrádevos tamén vós
e
regocijaos
comigo" (Fil.
4, 10). E engade: estade sempre alegres no Señor; repítovolo, estade
alegres... Que nada vos angustíe" (Fil.
4, 4 y 6). E en 2
Cor.
o mesmo
Pablo
afirma: "O é quen nos conforta en todas as nosas tribulacións, para que,
grazas ao consolo que recibimos de Deus, poidamos nós consolar a todos
os que se atopan
atribulados"
(2
Cor.
1, 4). E insiste nese tema "proba-consolo" pouco despois: "Teño grande
confianza en vós e estou tan orgulloso de vós e tan cheo de consolo que
a alegría supera todas as miñas tribulacións" (2
Cor.
7, 4). E é que
San
Pablo
comezou a sentir que a verdadeira alegría lle foi dada como un don de
Deus. É algo que para comprendelo nós, necesitariamos unha vida enteira.
A
experiencia de
San
Pablo
reflíctese tamén neses tres textos que chamamos xustamente "paradoxos do
apostolado",
das Cartas aos Corintios, dous da segunda e unha da primeira: "miseria e
gloria", "tristura e alegría" do servidor do Evanxeo. Na segunda carta
aos Corintios (4, 7-11) lemos: "Pero este tesouro levámolo en vasillas
de barro, para que todos vexan que unha forza tan extraordinaria procede
de Deus e non de nós. Acósannos... pero non estamos abatidos; atopámonos
en apuros, pero non desesperados; perseguidos, pero non a mercede de
perigos; derrúbannos, pero non chegan a rematarnos".
Todo iso nos di que cada servidor do Evanxeo, sempre tivo a ocasión de
reflexionar con frecuencia nese paradoxo de
San
Pablo,
e que esa mestura que ofrece
San
Pablo
é realmente algo específica do servizo ao Evanxeo: as grandes probas e
as grandes alegrías, mestúranse e entrelázanse mutuamente nas nosas
vidas de sacerdotes, constituíndo unha especie de síntese da nosa
existencia sacerdotal. Creo que todos o sabemos dalgún modo por propia
experiencia.
E
lemos en 2ª
Cor.
(6, 4-10): "en toda ocasión nos comportamos como ministros de Deus,
aguantando moito, sufrindo grandes estreitezas e angustias; soportando
golpes, prisións, tumultos, duros traballos, noites sen durmir e días
sen comer. Procedemos con limpeza de vida... Uns enxálzannos e outros
denígrannos; uns calumníannos e outros gábannos. Considérasenos
impostores, aínda que dicimos a verdade; queren ignorarnos, pero somos
ben coñecidos...; téñennos por tristes, pero estamos sempre alegres;
considérannos pobres, pero enriquecemos moitos; pensan que non temos
nada, pero o posuímos todo".
Hoxe, o salario do apóstolo e da súa existencia, non alcanza a dureza do
que
Pablo
pasou. Pero na nosa sociedade, hai certo anticlericalismo, un marcado
desprezo ao clero en xeral, que nos alcanza tamén a nós... E non falta
xente que fala ben da súa cura e moi mal dos curas e da Igrexa.
E o
terceiro texto corresponde á 1
Cor
4, 9-13: "Pois, ao parecer, a nós os apóstolos, Deus destinounos o
último lugar, como condenados a morte...; insúltannos e nós bendicimos;
perséguennos..., difámannos... e respondemos con bondade, somos
calumniados e consolamos "... ". Realmente nas probas e dificultades ou
menosprezos que sufrimos é onde aparece máis plenamente a forza de Deus
en nós, e iso é fonte de alegría. No noso ministerio sacerdotal hai
sobrados motivos para sobreabundar de alegría cristiá. Non dunha alegría
exhibicionista ou
triunfalista,
que derivaría de certo voluntarismo moral, senón dunha alegría como
froito e don do Espírito Santo.
"Ninguén
escapa á posibilidade de ser ferido. Todos somos persoas feridas,
física, psicolóxica, mental, espiritualmente. A pregunta principal non
é: "¿ Como podemos esconder nosas feridas?", co fin de que non nos
resulten embarazosas, senón: "¿ Como podemos poñer nosas feridas ao
servizo dos demais "? ".
Cando as feridas deixan de ser unha fonte de vergoña e se volven fonte
de curación, convertémonos en curadores feridos. Jesús
é o curador ferido de Deus: por medio das súas feridas sandounos de novo
a nós. O sufrimento e a morte de Jesús
trouxeron consigo alegría e vida; a súa humillación trouxo gloria; o seu
rexeitamento trouxo unha comunidade de amor. Como seguidores de
Jesús,
tamén nós podemos facer que as nosas feridas traian curación aos outros".
III.-
Os obstáculos para a alegría do sacerdote
Teriamos, non obstante, que preguntarnos por que a alegría do sacerdote
(e dos bispos...), é algo, de feito, máis ben raro. ¿Que motivos se dan
para que non a gocemos e non a transmitamos?
Son
moitas as razóns e, no fondo, todos as coñecemos ben: son razóns
culturais, pastorais, persoais e tamén espirituais.
1)
Sobre todo e en primeiro lugar, entristécenos a escasa resposta dos
nosos fregueses e, particularmente, dos mozos, aos nosos esforzos
pastorais, á nosa entrega.
2)
En segundo termo, é fonte de tristura para nós a falta de claridade
respecto ás opcións pastorais, algo que o vivimos nas nosas tarefas,
pero tamén o criticamos de s e dos seus
responsables. Cando as opcións son numerosas e non existe claridade á
hora de escoller unhas ou outras, o resultado é diverxencias nas opcións,
discusións sen fin, falta de acordo, mesmo contradicións entre uns e
outros sacerdotes ou entre unhas e outras parroquias, e de aí
dimana
unha especie de continua confusión, unha gran desorientación, e, como
consecuencia, unha falta de alegría, precisamente porque a alegría
brilla cando se dá a claridade en medios e en fins. Se nos sentimos
seguros, se estamos de acordo e non necesitamos discutir ou disputar a
causa das diverxencias, somos capaces de cumprir con toda alegría todo o
que esixe a nosa entrega propia da caridade pastoral, aínda que esa
entrega nos esixa sacrificios. Se nos sentimos confundidos, cheos de
dúbidas, se temos medo a decidirnos e nos bloqueamos respecto ao que
temos que facer, a alegría desaparece.
No fondo fáltanos humildade, que é vivir na verdade, para tomar
conciencia de que vivimos unha etapa de asimilación do Concilio marcada
polas grandes transformacións sociais e culturais, na que hai
muchísimas
cuestións pastorais novas, que non admiten fórmulas do pasado e sen que
aínda elaboraramos novas fórmulas. Dito doutro xeito, non aceptamos con
humildade as tribulacións propias dunha etapa de crise (en todas as
dimensións da sociedade, de
a Pastoral, das concrecións do ministerio, da moral, da
teoloxía, da cultura, do ser humano...) e non somos capaces de vivir e
aceptar a desinstalación que entraña esas crises, con espírito
evanxélico, é dicir, con paz e alegría, con paciencia e mansedume, con
serenidade e con confianza na acción do Espírito Santo.
3) Hai tamén razóns persoais. A saúde e o seu coidado sen obsesións, por
exemplo. E aprender a coidarnos cando nos chega a enfermidade,
obedecendo os médicos, con serenidade e paciencia.
--
En ocasións, a alegría a vai bloqueada por unha sobrecarga de
actividades que nos impiden pensar e uns descansos imprescindibles. ÁS
normais actividades, imos engadindo outras novas e, gradualmente, sen
decatarnos, caemos no esgotamento ou na depresión. E é que nos falta a
suficiente humildade para convencernos de que o sacerdote non está
chamado a facelo todo na pastoral, e non somos capaces de confiar nos
segrares e nas relixiosas, e en promover os ministerios
laicales.
Queremos facelo todo, pensando que podemos con todo.
n
Existen tamén razóns de carácter temperamental: nalgúns
dáse unha tendencia a repregarse sobre si mesmos, a non se comunicar con
ninguén (nin cos compañeiros, nin cos Arciprestes e Vicarios, nin co
Bispo...), a unha especie de timidez e de reticencia que lles impide
participar da alegría da xente.
n
Con frecuencia existe unha seria falta de orde na vida,
en cada xornada de traballo pastoral, que se oculta baixo o pretexto de
que as demandas son moitas, tantas que non hai xeito de atopar tempo
para a oración, para a meditación, para a reflexión e a lectura ou o
estudio. Esquécelles que a alegría necesita un equilibrio, non só
físico, senón tamén psicolóxico.
n
O Cardeal
Martini
sinala o problema da soidade, hoxe moi estreitamente conectada co
celibato. Todos saben que -como di o Cardeal- hoxe son moitos os que se
fan esta pregunta: ¿é o celibato fonte de alegría ou é fonte de
tristura? E como el di, danse interminables discusións sobre o tema.
Transcribo o seu pensamento case literalmente: Considerado como soidade,
o celibato pode ser unha fonte de tristura, cando o sacerdote se reprega
sobre si mesmo nesa a súa soidade. Non obstante e máis en xeral, o
celibato polo Reino, pode ser vivido dun xeito construtivo e
positiva,
como fonte de alegría entendida segundo o NT. (unha alegría que non
exclúe sacrificios e dificultades...), e para iso require polo menos
tres requisitos: - Unha boa saúde psicolóxica, que faga capaz ao
sacerdote de vivir en unidade, unhas relacións pastorais cunhas amizades
reais e profundas cos seus propios fieis, sen deixarse monopolizar por
ninguén en concreto. - Unha constante tensión espiritual que permita
dedicar tempo á oración, ao silencio, de forma que o cura poida realizar
a súa total doazón, de si mesmo e do que fai, ao Señor. Trátase desa
tensión espiritual viva e xamais esquecida, que ofrece unha inmensa
alegría a unha vida célibe polo Reino. Habemos de convencernos que cando
as nosas responsabilidades aumentan, debemos atopar máis espazos ou
tempos para a oración e o silencio. Se non o facemos así, a experiencia
demostra que a alegría é seriamente obstaculizada polas mil peticións
que nos fai a xente, ou polos nosos propios lamentos que nacen do noso
pesimismo, ou por unha multitude de presas daquel que fai máis do que
pode e sabe facer. E así xorden afogos de traballo que derivan á
tristura e á soidade, que finalmente acaban poñendo en cuestión o
celibato. -- Un asumir de forma clara e decidida o celibato polo Reino,
como proxecto de vida, dunha vida plena de sentido, como carisma
evanxélico. Eu tamén penso co Cardeal
Martini
que iso se dá nunha maioría dos nosos sacerdotes e que son minoría os
que alzan as súas voces contra o celibato. Penso -acaba dicindo o
Cardeal
Martini-
que é moi importante, para soster o carisma evanxélico do celibato,
mostrar abertamente que ten sentido, aínda que sexa un sentido que poida
acompañar a unha vida difícil, cos seus riscos (¡ tamén o matrimonio ten
os seus riscos!), pero que representa unha vida chea de aspectos
positivos e que paga a pena vivirse porque é fonte de auténtica alegría.
Se
estes requisitos que acabo de indicar se dan, a irradiación espiritual e
pastoral, está asegurada. Se pola contra, falta algún deles, a tristura
sempre aparecerá na vida do sacerdote.
Vemos tamén as razóns de orde espiritual:
n
A falta de oración e de espírito de fe, impiden ver a
graza de Deus nas probas. A proba neses casos, considérase un incidente,
algo que non se debera producir, que constitúe un obstáculo, que é
preciso superar a calquera custo. Como consecuencia, perdemos unha
auténtica ocasión para purificarnos e para crecer, humana e
sacerdotalmente.
E non a vai a graza que comporta a proba, porque esa graza nace do
espírito de fe, e no momento que as tribulacións, ou as dificultades, ou
os desgustos, que case sempre se dan no ministerio, fan a súa aparición,
doadamente caemos na confusión, no desconcerto e na tristura, no
desánimo e ata na depresión, e en non poucas ocasións na agresividade,
contra os fieis, contra os compañeiros, contra os nosos dirixentes
eclesiales...
n
Outra razón é a carencia dun alimento espiritual, de
resonancias bíblicas e teolóxicas. Temos que convencernos de que
necesitamos de ideas amplas e de grandes horizontes, de que teño a
necesidade de repensar sempre as razóns polo que facemos o que estamos a
facer, evitando así a rutina que baleira de contido evanxélico e
evangelizador
nosas actividades. A carencia de alimento espiritual, restrinxe o noso
campo visual e, pouco a pouco, decatámonos de que fomos apresados pola
tristura. Debemos acudir permanentemente ás fontes bíblicas e teolóxicas:
a formación permanente nunca será unha moda ou un capricho duns
cantos...
n
Todas estas causas, que non son todas, representan graves
obstáculos para a alegría cristiá do sacerdote. E iso ten moi graves
consecuencias.
Cando falta a alegría, se vive esgotado e se vive sen ilusión.
Prodúcense entón as crises sacerdotais no ministerio e iso porque é moi
difícil resistir por moito tempo na vida sacerdotal sen esa alegría
profunda da que estamos a falar. E nese feito atoparemos tamén a razón
do descenso das vocación: un sacerdote sen alegría, dificilmente será
instrumento vocacional para os mozos. Os mozos perciben, coma se tivesen
un sexto sentido, a presenza ou a ausencia da alegría no sacerdote,
advirten doadamente se a vida do sacerdote é unha realidade chea de
beleza e digna de ser vivida, se ten un verdadeiro sentido, se o propio
sacerdote é fonte de alegría. Os mozos teñen unha gran capacidade para
descubrir o segredo da verdadeira alegría no sacerdote.
IV.-
Algunas
persuasións e experiencias a propósito da alegría do sacerdote
1.
- A alegría é necesaria para o servidor do Evanxeo, como froito
da caridade. É necesaria como o primeiro mandamento, o de amar a Deus. E
é necesaria como testemuño, sempre que se viva sen exhibicionismos nin
triunfalismos
ou
vaciedades.
Non é tan necesario falar da alegría, ou de predicala, canto de posuila
en profundidade.
"Pero, ¿que é a alegría?, preguntábase
Pablo Domínguez. San
Tomás de Aquino
definía a alegría como a consecuencia do amor, é dicir, é coma se a
alegría fose o brillo que existe cando hai amor. E explicaba tamén que a
alegría é tanto maior canto maior é o amor e canto máis nobre é aquilo
que se ama. De modo que a un que lle encantan as árbores, cando se atopa
un, o ama e se alegra; pero se alguén se atopa cun amigo, que é moito
máis nobre que unha árbore, ao amalo a alegría é moito maior. Conclúe
santo Tomás
dicindo que a alegría é, entón, o encontro con Deus, o amor a Deus.
Temos que engadir algo a esta consideración acerca da alegría: a alegría
máis grande, efectivamente, está no amor máis grande, pero o amor máis
grande está no amor que Deus nos ten, é dicir, que
La alegría
máis grande acontece
cando alguén recoñece que Deus o ama".
2.
- A verdadeira alegría é unha alegría difícil, que hai que pedila
a Deus continuamente. E os cambios que imos sufrindo coa idade, non só
nos non deben privar da alegría, senón que nos deben axudar a vivila
máis intensamente e cunha maior calidade en relación con Deus e cos
demais. Se cos anos imos perdendo a alegría propia da xuventude, quere
dicir que aquela alegría non era un don de Deus aceptado por nós, senón
unhas simples ganas de vivir propias da falta de madureza. Trátase dun
tema importante para os curas novos ou para os nosos seminaristas. E
tamén para nós, os curas que xa vivimos a terceira idade.
3.
- O ministro do Evanxeo ha de ser un servidor da alegría da comunidade
cristiá e da mesma sociedade. "Somos colaboradores da vosa alegría",
dirá
San
Pablo
(2ª
Cor.
1, 24).
Trátase dunha das máis serias necesidades da nosa Igrexa e tamén da nosa
sociedade. Porque nas nosas sociedades existe medo á vida e a dar a
vida, existe un grande medo a calquera risco. O servizo á alegría e á
esperanza, é dunha absoluta prioridade. O servizo a ser consolo, é un
dos máis solicitados por nosos fieis. Antes xa citei o texto de
de
San
Pablo
aos Corintios (2ª
Cor.
1, 4): "Dios
consólanos nas nosas tribulacións, para que tamén nós poidamos consolar
a aqueles que sofren calquera clase de aflición, co consolo co que somos
consolados por Deus".
E
consolo non significa simplemente dicir palabras bonitas, confortar ao
que sofre, senón que significa axudar á nosa xente a saír de situacións
propias da infancia ou da puberdade, situacións que viven tamén nosos
fieis adultos, no campo da sexualidade, nos seus sentimentos de medo e
de angustia, na súa falta de sentido da responsabilidade (en todos os
campos: matrimonial, familiar, educativo, lúdico, laboral, político,
económico, relixioso, pastoral,
eclesial...
etc. etc.).
4.
- A alegría verdadeira esixe uns ollos limpos. "O Teu ollo é a
lámpada do corpo. Cando o teu ollo está san, todo o teu corpo está
iluminado; pero cando está enfermo, o teu corpo está en tebras" (Lc.
11, 34). Unha parte importante da alegría está ligada ao xeito como
contemplamos as cousas. As mesmas cousas, persoas ou acontecementos,
poden ser contemplados con ollos moi diversos, e esa mirada depende da
interioridade que vivimos ou que non vivimos. Nos xuízos sobre a
realidade, xoga un papel moi importante noso situación interior, o noso
bo ou mal humor. Ao igual que a nosa intelixencia espiritual. Os
acontecementos de ala
Iglesia, por exemplo, aqueles que nos provocan
tristura, poden ser contemplados cunha intelixencia espiritual que nos
conduza á alegría e ao optimismo, e non á tristura, e a unhas críticas
desapiadadas contra persoas e institucións. Pero para iso hai que ter fe
e confiar na acción do Espírito Santo.
Os
bos sacerdotes (e grazas a Deus, son a maioría...) ensínannos o
pernicioso que é para o amor, para a caridade, para a fraternidade
presbiteral,
para a mesma comuñón
eclesial,
falar continuamente de que aos sacerdotes lles falta a alegría, de que
están case todos desanimados, de que se atopan deprimidos, que senten
sós e abandonados, ..., e o peor é que se fagan estes comentarios
xeneralizando para a maioría do clero, aquelas situacións que poden ser
problemas concretos dalgúns sacerdotes, e deste modo con esas
xeneralizacións, róubaselles así a alegría e a entrega ministerial, a
unha maioría.
San
Pablo
dilles aos
Filipenses
unhas palabras que deberamos meditar con frecuencia: "Se de algo vale
unha advertencia feita en nome de Cristo, se de algo serve unha
exhortación nacida do amor, se vivimos unidos no Espírito, se tedes un
corazón compasivo, dádeme a alegría de ter os mesmos sentimentos,
compartindo un mesmo amor, vivindo en harmonía e sentindo o mesmo. Non
fagades nada por rivalidade ou vanagloria; sede, pola contra, humildes e
considerade os demais superiores a vós mesmos. Que non busque cada un os
seus propios intereses, senón os dos demais" (Fil.
2, 1-4).
E a este texto poderiamos engadir as palabras do Señor no Sermón do
Monte: "Non xulguedes, para que Deus non vos xulgue; porque Deus vos
xulgará do mesmo modo que vós xulgarades e vos medirá coa medida con que
medirades aos demais (Mt.
7, 1-2).
Sempre habemos de intentar ser sinceros para con Deus e examinar as
nosas motivacións cando facemos xuízos xerais sobre os nosos irmáns
sacerdotes, no fondo, acusándoos de que carecen de alegría evanxélica e
poñendo así en dúbida a súa calidade ministerial e espiritual, aínda que
o disimulemos
culpabilizando
a outros. OU afirmando que o facemos exclusivamente por amor aos
compañeiros ou por amor á verdade..., sen formularnos canto hai de
resentimento nos nosos xuízos.
5.
- A verdadeira alegría, levada a unha situación límite, é aquela alegría
que é capaz de ser vivida sen alegría. Parece un paradoxo ou unha
contradición. Pero non o é. Porque se trata da alegría da fe, que pode
coexistir coa tristura dun sufrimento, propio ou alleo. A verdadeira
alegría cristiá, está no corazón e non é efémera. Posuímola sempre e
sorrinos cada día. A verdadeira alegría permítenos amar no sufrimento e
sorrir
auque
esteamos a chorar, aceptando que as espiñas se mesturen coas flores. Son
palabras de
Santa Teresita del Niño Jesús.
É unha alegría que se sitúa fronte ao
altísimo
vértice propio do N.
T.
e que é pura graza, unha graza, un don,
importantísimo
en ala Iglesia e para os
servidores do Evanxeo.
"Certamente, o cristianismo
dános a alegría, porque o amor dá alegría. Pero o amor é sempre un
proceso no que hai que perderse, no que hai que saír de si mesmo. Neste
sentido, tamén é un proceso doloroso. Só así é fermoso e fainos madurar
e chegar á verdadeira alegría. Quen quere afirmar ou quen promete só
unha vida alegre e cómoda mente, porque esta non é a verdade do home. A
consecuencia é que logo se debe fuxir a paraísos falsos. Precisamente
así non se chega á alegría, senón á autodestrución.
Si, o cristianismo anúncianos a alegría; pero esta alegría só crece no
camiño do amor e este camiño do amor garda relación coa cruz, coa
comuñón con Cristo crucificado.
E está representada polo gran de trigo que cae en terra. Cando comecemos
a comprender e a aceptar isto, cada día, porque cada día nos trae
algunha insatisfacción, algunha dificultade que tamén produce dor, cando
aceptemos esta escola do seguimento de Cristo, como os Apóstolos tiveron
que aprender nesta escola, entón tamén seremos capaces de axudar aos que
sofren".
6.
- Todos nós sabemos que hai moitas cousas que poden e deben ser
cambiadas en ID
Volvamos citar a
Santa Teresita:
"Queira
Jesús
concederme sempre entender que só el é a alegría perfecta, mesmo cando o
cremos ausente".
Pablo
VI deixounos escrito na súa Exhortación apostólica "Gaudete
in
Domino
(1975) unhas preciosas palabras: "A mirada positiva sobre as persoas ou
sobre as cousas, froito dun espírito humano iluminado polo Espírito
Santo, atopa no cristián un lugar privilexiado para enriquecerse: a
celebración do misterio pascual de
Jesús...
Por iso mesmo, a nosa última palabra nesta Exhortación é unha chamada
insistente a todos os responsables e animadores das comunidades cristiás:
non teñan medo de insistir, a tempo e a destempo, sobre a fidelidade dos
bautizados a celebrar con alegría a dominical...
signo e manancial de alegría cristiá, etapa a cubrir para chegar a ala Fiesta eterna.
A
Eucaristía é realmente a síntese perfecta de todo aquilo que se pode
dicir sobre a alegría do sacerdote. ¿E fai falta falar de
ala Virgen María, da alegría que sen dúbida viviu xunto
ao seu Fillo
Jesús,
aínda que o vise entre mil sufrimentos, angustias e dificultades? ¿Fai
falta recordar ese canto seu que comeza precisamente dicindo "a miña
alma glorifica o Señor e o meu espírito alégrase,
se
regocija,
en Deus o meu Salvador"? ¿Fai falta recordar que o neno
Juan,
que
Isabel
levaba no seu seo, empezou a dar saltos de alegría, cando se atopa con
María
e o Neno
Jesús
aínda non nacido? ¿E fai falta recordar as palabras de
Isabel,
"ditosa ti que "criches", dirixidas a
María?
Feitos dos Apóstolos (cap. 8), narra a misión do diácono Felipe
en Samaria.
Conclúe a primeira parte do texto coa
seguinte frase: "A cidade encheuse de alegría" (Hch
8, 8). Esta expresión non comunica unha idea, un concepto teolóxico,
senón que refire un acontecemento concreto, algo que cambiou a vida das
persoas: nunha determinada cidade de Samaria,
no período que seguiu á primeira persecución violenta contra a Igrexa en
Jerusalén
(cf.
Hch
8, 1), sucedeu algo que
"encheu de alegría". ¿Que é o que sucedeu?
O
autor sagrado narra que, para escapar á persecución relixiosa desatada
en
Jerusalén
contra os que se converteran ao cristianismo, todos os discípulos, agás
os Apóstolos, abandonaron a cidade santa e se dispersaron polos
arredores. Deste acontecemento doloroso xurdiu, de xeito misterioso e
providencial, un renovado impulso á difusión do Evanxeo. Entre os que se
dispersaran estaba tamén
Felipe,
un dos sete diáconos da comunidade,
Queridos amigos, esta é tamén a nosa misión: levar o Evanxeo a todos,
para que todos experimenten a alegría de Cristo e todas as cidades se
enchan de alegría. ¿Pode haber algo máis fermoso que isto? ¿Hai algo
máis grande, máis estimulante que cooperar á difusión da Palabra de vida
no mundo, que comunicar a auga viva do Espírito Santo? Anunciar e
testemuñar a alegría é o núcleo central da vosa misión, queridos
diáconos, que dentro de pouco seredes sacerdotes.
O apóstolo san
Pablo
chama os ministros do Evanxeo "servidores da alegría". AOS cristiáns de
Corinto,
na súa segunda carta, escribe: "Non é que pretendamos dominar sobre a
vosa fe, senón que contribuímos á vosa alegría, pois vos mantedes firmes
na fe" (2 Co 1, 24). Son palabras programáticas para todo sacerdote.
Para ser colaboradores da alegría dos demais, nun mundo a miúdo triste e
negativo, é necesario que o lume do Evanxeo arda dentro de vós, que
reine en vós a alegría do Señor. Só poderedes ser mensaxeiros e
multiplicadores desta alegría levándoa a todos, especialmente a cantos
están tristes e aflixidos".
AOS cristiáns de Corinto,
na súa segunda carta,
escribe: "Non é que pretendamos dominar sobre a vosa fe, senón que
contribuímos á vosa alegría, pois vos mantedes firmes na fe" (2 Co
1, 24). Son palabras programáticas para todo sacerdote. Para ser
colaboradores da alegría dos demais, nun mundo a miúdo triste e
negativo, é necesario que o lume do Evanxeo arda dentro de vós, que
reine en vós a alegría do Señor. Só poderedes ser mensaxeiros e
multiplicadores desta alegría levándoa a todos, especialmente a cantos
están tristes e aflixidos.
"A alegría é esencial na vida espiritual. Se pensamos ou dicimos
calquera cousa de Deus e non o facemos con alegría, os nosos pensamentos
e as nosas accións serán estériles. Podemos ser infelices por moitas
causas, pero podemos atopar aínda alegría porque esta procede de saber
que Deus nos ama. Estamos inclinados a pensar que cando estamos tristes
non podemos estar contentos, pero na vida dunha persoa que pon a Deus no
centro poden coexistir a dor e a alegría. Non resulta doado de
comprender pero cando pensamos nalgunha das nosas experiencias máis
profundas, como asistir ao nacemento dun neno ou á morte dun amigo, con
frecuencia forman parte da mesma experiencia unha gran dor e unha grande
alegría, e descubrimos a miúdo a alegría no medio da dor.
Recordo os momentos máis dolorosos da miña vida como momentos nos que
cheguei a ser consciente dunha realidade espiritual moito máis grande ca
min, e que me permitía vivir a miña dor con esperanza. Mesmo me atrevo a
dicir: "A Miña dor foi o lugar en que atopei a miña alegría". A alegría
non é calquera cousa que simplemente nos sucede. Debemos elixir a
alegría e seguimos elixíndoa cada día. Trátase dunha elección baseada no
coñecemento de que pertencemos a Deus e atopamos en Deus o noso refuxio
e a nosa salvación, e que nada, nin sequera a morte, nola pode
arrebatar" (H.
J. M.
Nouwen,
Vivere
nello
Spirito,
Brescia
1998, pp.17s).
O
médico e escritor, F.
Rabelais,
que exerceu de cirurxián en
Lyon
e con experiencia en
cenobítica,
afirmaba e con razón que: - «As persoas alegres... curan».
Hermas,
Padre apostólico romano, de principios do século II, autor da obra
escrita en grego, «O Pastor de
Hermas»,
que exerceu grande influxo sobre os
autores cristiáns posteriores, dinos: - «Revístete de alegría... que é
sempre grata a Deus. - Ten na alegría... as túas delicias... Porque
toda persoa alegre... obra ben e menospreza a tristura».
Rematemos, pois, pedindo ao Señor, pola intercesión de en María, "causa da
nosa alegría", que nos encha a todos desa santa alegría e que sexamos
capaces de transmitila a nosos fieis e a todos os que entren en contacto
coa Igrexa ou que viven totalmente apartados dela.
H. J.
M. Nouwen,
Pane
per
il
viaggio,
Brescia
1997, p. 207 [trad.
Esp.:
Pan para a viaxe, PPC,
Madrid 1999,].
BENEDICTO XVI,
Visita ao Seminario Romano Maior con ocasión da Festa da Virxe
da confianza- 17
de febreiro de 2007
BENEDICTO
XVI, Homilía na ordenación de 29 sacerdotes.
Basílica de San
Pedro del Vaticano,
27 de abril de 2008.
|
