Vivir o sacramento do matrimonio, camiño de santidade

      27.07.2008

      Edición en PDF

(NOTA: a versión en galego é unha traducción automática. Se atopas algún erro comunícanolo en mcs@mondonedoferrol.org)

"O home non pode vivir sen amor. Permanece para si mesmo un ser incomprensible, a súa vida está privada de sentido, se non lle é revelado o amor, se non se atopa co amor, se non experimenta e non o fai propio, se non participa nel vivamente" (Juan Pablo II, Redemptor hominis, n. 10)

1. Casamos pola Igrexa

2. Non todo remata coa voda

3. O matrimonio cristián é unha vocación. Testemuñas viventes da tenrura de Deus para con todos

4. Aprender a ser parella e a vivir en parella

5. O amor conxugal ha de crecer e desenvolverse

6. A redención do amor conxugal

7. As crises e os conflitos matrimoniais, ocasión de crecemento

8. O amor só pode crecer co perdón

 9. Cando o fogar se converte en berce. A familia, santuario da vida

10. A transmisión da fe no fogar cristián

11. O matrimonio cristián, aberto e solidario

12.  Amor con amor págase. A fidelidade creativa dos esposos cristiáns

O matrimonio e a familia cristiá son hoxe rexeitados por moitos entendendo que supoñen unha perda de liberdade. Non son poucos os cristiáns que entenden ao seu xeito o matrimonio, privándoo dos seus trazos máis propios, os máis atractivos e sanadores.  Todo isto acontece con frecuencia sen coñecer nin ao matrimonio nin á familia:

Conta unha lenda india que unha princesa bellísima recibiu do seu prometido un pesado paquete como regalo de aniversario. Impaciente pola curiosidade, abriuno enseguida e, no medio do abundante envoltorio atopou unha grosa bala de canón. Desilusionada e chea de furia tirou contra o chan o proxectil de bronce. Ao caer abriuse a capa exterior e apareceu unha pequena bóla de prata. A princesa mudou de cor e agachándose recolleuna. Ao tomala nas súas delicadas mans e empezar a darlle voltas, a bóla de prata abriuse tamén e apareceu un pequeno estoxo de ouro. Agora a princesa estaba radiante: abriu o estoxo con moito coidado e, no seu interior, sobre un brando veludo azul, destacaba unha marabillosa sortijaza engarzada con espléndidos brillantes, que facían coroa a dúas sinxelas palabras: ámote".

É posible que na nosa sociedade se estea a estender a impresión de que a familia cristiá é un pesado paquete que hai que acantoar no faiado da historia. ¿Por que non se atrever a abrilo para ver o que contén no seu interior? Vexamos algo do que o matrimonio e a familia significan para un cristián que trata de vivir a súa fe

Non podemos esquecer as familias cristiás, minoritarias desgraciadamente, que tamén hoxe, loitando contra corrente, tratan de vivir coherentemente o Evanxeo de Jesús. Non obstante, o verdadeiro drama da Igrexa son os que celebraron o sacramento do matrimonio, pero se deixaron arrastrar polo ambiente e viven exactamente igual que os que non teñen fe. Son, por desgracia, cada vez máis.

Tamén é bo tomar nota de que aqueles que pretender vivir verdadeiramente como cristiáns no seu fogar teñen que loitar hoxe con dificultades engadidas. Porque é verdade que algúns cambios sociais afectan á familia superficialmente, pero o cambio, sobre todo cultural, que estamos a vivir afecta aos alicerces sobre os que se asenta a familia cristiá. Son ideas e formulacións que foron asumidas e atópanse xa no ambiente, difundidos a través dos medios de comunicación sen que ninguén se deteña a cuestionalas. Hei aquí algunhas delas:

1.  O amor é un sentimento intenso e irracional que non necesita ser selado por ningún compromiso ou pacto.

2.  A familia -especialmente a chamada 'tradicional' que defende a Igrexa- é algo do pasado. Agora mesmo xa cambiou e no futuro será superada por outros modos de convivencia.

3.  O divorcio é a saída normal ante unha crise matrimonial.

4.  Todo casado ten dereito a volverse casar e refacer a súa vida, se o seu primeiro matrimonio fracasou.

5.  O sexo é algo puramente cultural tal como sostén a 'ideoloxía de xénero'

6.  Concepción individualista da persoa, que evita todo compromiso estable.

7.  A muller moderna e emancipada considera a maternidade como unha carga.

8.  A familia debe quedar reducida ao ámbito da vida privada sen acceso ao ámbito público.

9.  O aborto é presentado como un dereito

Esta situación está a reclamar de nós non admitir sen cautelas á celebración do sacramento do matrimonio, pero sobre todo esíxenos que axudemos aos esposos cristiáns a descubrir os camiños concretos para vivir cristiamente a súa vida matrimonial e familiar no mundo de hoxe. A nosa sociedade ten necesidade urxente de que os matrimonios cristiáns, estables e fecundos, en nada comparables a outros tipos de convivencia, vivan a súa fe con coherencia e alegría e preséntense como célula básica da sociedade. Son eles principalmente os que han de mostrar o valor irremplazable da familia como lugar axeitado para o nacemento, crecemento e maduración dos fillos así como para a transmisión da fe. Concretamente, o fogar cristián esta proporcionando en moitas ocasións unha educación afectiva e sexual que actúa como ingrediente básico de felicidade persoal, de convivencia social e de madureza persoal nos compromisos afectivos, profesionais e sociais.

O Papa Benedicto XVI resume así a visión cristiá do matrimonio e a familia:

"A familia, fundada sobre o matrimonio, constitúe un 'patrimonio da humanidade', unha institución fundamental, é a célula vital e o piar da sociedade e isto afecta tanto a crentes como a non crentes. É unha realidade á que todos os Estados deben dedicar a máxima consideración, pois, como lle gustaba repetir a Juan Pablo II, 'o futuro da humanidade se fragua na familia' (FC 86). Ademais, segundo a visión cristiá, o matrimonio, elevado por Cristo á altísima dignidade de sacramento, confire maior esplendor e profundidade ao vínculo conxugal, e compromete máis intensamente os esposos que, bendicidos polo Señor da Alianza, prométense fidelidade ata a morte no amor aberto á vida. Para eles, o centro e o corazón da familia é a Señora, que os acompaña na súa unión e os apoia na súa misión de educar os fillos cara á idade madura. Deste modo a familia cristiá coopera con Deus non só dando á vida natural, senón tamén cultivando as sementes de vida divina doada no Bautismo. Estes son os xa coñecidos principios da vida cristiá do matrimonio e a familia"[1].

 1. Casamos pola Igrexa

Casarse pola Igrexa non é só un rito. O 'si' que intercambian un home e unha muller os converte en esposos. Este acontecemento encerra un significado profundo: dicir si a outro é regalarlle confianza, é afirmalo por completo. Cando dúas persoas, tratando de aceptarse como son, ofrecen o seu si a todo o que o outro é, xorde un espazo no que os dous poden transformarse cada día. A presenza amorosa do outro, axuda a sacar á luz o mellor dun mesmo. Quen se fía doutro e se confía a el faino coa esperanza de permanecer fiel e de obter fidelidade. Esta será o apoio firme que os pode soster e dar seguridade. Do mesmo xeito que unha árbore as raíces do cal son profundas pode crecer cada día sen perder firmeza, algo semellante debe acontecer no matrimonio. Quen se casa demostra que a súa confianza no outro é suficientemente forte como para vincularse con el de por vida[2].

O amor dos que se casan ten moito que ver con Deus. Non se coñeceron por casualidade; Alguén lles deu forza para superar as crises que viviron no noivado e, por fin, non tomaron por si sós a decisión de casarse. Deus andaba sempre por medio. O verdadeiramente novo e orixinal por parte dos esposos cristiáns é que, animados pola súa fe cristiá, comprométense a vivir o seu matrimonio como manifestación da tenrura do amor que Deus nos revelou en Jesucristo. A Biblia compárao ao amor dun pai e unha nai, ao amor dos esposos entre si.... Ao casar no Señor, os esposos cristiáns dinse o un a outro: «Ámote con tal hondura, con tal verdade, con tal entrega e fidelidade quero que vexas sempre no meu amor matrimonial o sinal máis palpable de que como che quere Deus. Cando sintas como che quero, como che perdoo, como che coido, poderás sentir dalgún xeito como che quere, che perdoa e te coida Deus». E manifestan publicamente á comunidade cristiá: «Nós queremos vivir o noso amor matrimonial como unha manifestación do amor de Deus. Todos os que vexades como nos queremos, poderedes intuír dalgún xeito como Deus nos ama a todos. Queremos que o noso amor e a nosa vida matrimonial vos recorden a todos como vos quere Deus».

Os esposos cristiáns poden descubrir o amor de Deus en moitas experiencias da vida e en moitos lugares do mundo. Para eles Cristo é, sobre todo, o Sacramento de Deus e a ese Cristo pódeno descubrir na Igrexa de moitas maneiras, por exemplo, na Eucaristía, ou no sacramento da Reconciliación. Pero eles, na súa propia vida matrimonial, no seu amor conxugal é onde afondan, gozan e saborean o amor de Deus, encarnado en Cristo e comunicado a través da súa Igrexa. O encontro sexual entre os casados cristiáns non é a unión accidental de dous corpos que se utilizan mutuamente para a súa propia satisfacción pasaxeira, senón o encontro entre dúas persoas que se comunican e se fonden no seo dun amor integral, permanente e capaz de transcenderse.

Polo tanto, os esposos cristiáns comprométense a compartir mesmo a súa vida sexual, como expresión dun amor mutuo que esixe fidelidade, como unha realidade que desexan sexa recoñecida socialmente e como unha comunidade de amor aberta á fecundidade. A base humana do sacramento do matrimonio non é algo material (como o pan e o viño da Eucaristía), nin algo puramente exterior (como derramar auga sobre a cabeza do bautizado), senón a mesma vida dos novos esposos, a súa entrega mutua, o seu encontro amoroso. É esta vida matrimonial a que se vai converter en signo, en sacramento cristián. Os esposos cristiáns, polo sacramento que lles une, convértese en testemuñas da tenrura do amor de Deus para todos. Cantos os coñecen de preto han de intuír dalgún xeito que Deus os ama con entrañas de pai e de nai.

2. Non todo remata coa voda

A vida cristiá está toda ela atravesada polo amor esponsal de Cristo á súa Igrexa, á humanidade, a cada un de nós. O Señor ámanos cun amor gratuíto, fiel, irrevogable, máis forte que todas as adversidades, un amor que nos acolle e nos acompaña ata a vida eterna. O amor entre marido e muller realiza e expresa este amor oculto de Cristo que fecunda a súa Igrexa e sostén a nosa vida. Cristo é orixe e mestre do amor do varón á muller. A Igrexa, os cristiáns santos transformados polo amor de Cristo, son orixe e signo do amor fiel da esposa cara ao seu esposo. Deste modo o matrimonio cristián é como unha pequena encarnación, unha realización doméstica do amor infinito con que Cristo ama a súa Igrexa e do amor con que a Igrexa responde fielmente a Cristo.

A palabra central da nosa fe e a convicción máis profunda e máis sanadora dos crentes "Deus ámanos cun amor gratuíto, fiel e misericordioso é vivida e proclamada de forma convincente e indiscutible pola palabra verdadeira do amor fiel e oneroso dos esposos entre si, e dos pais cos fillos e dos fillos cos pais (JUAN PABLO II, FC. 12). A familia cristiá é o punto de partida dunha sociedade fundada e vivificada polo amor e non polo egoísmo nin polos intereses individuais.

É certo que moitos cristiáns se casan sacramentalmente sen sospeitar siquiera esta hondura do seu compromiso e da súa biografía matrimonial. É certo, e lamentable, que moitos matrimonios sacramentais, son celebrados e vividos polos seus protagonistas como acontecementos meramente humanos e case tan laicos como os celebrados no Concello ou no Xulgado, pero isto non é máis que unha proba da pobreza espiritual de moitos cristiáns que, por desgracia, tan só de nome e de costume, máis que de mente e de corazón.

O sacramento do matrimonio non se esgota o día da voda; é un sacramento permanente e por medio del, Cristo sae ao encontro dos esposos e permanece con eles ao longo de todo o seu itinerario matrimonial e familiar.  Para os esposos cristiáns, a voda non é a meta final senón o punto de partida dunha vida matrimonial toda ela marcada polo sacramento. Por iso, a vida matrimonial enteira, con todas as súas vivencias e expresións, é fonte de graza, expresión eficaz do amor de Deus que se fai realmente presente no amor dos casados. A mutua entrega, o perdón dado e recibido dentro do matrimonio, as expresións de amor e tenrura, a intimidade sexual compartida, a abnegación de cada día cos seus gozos e sufrimentos, coa súa grandeza e a súa pequenez, cos seus momentos sublimes e a súa mediocridade... toda esa vida matrimonial é sacramento, lugar de graza, experiencia sacramental onde Deus se fai realmente presente para os esposos.

Os esposos cristiáns viven toda a súa experiencia humana e a súa vida cristiá de xeito diferente aos que non se casaron pola Igrexa e mesmo con peculiaridades diversas aos que dentro da Igrexa son solteiros ou célibes. Poñamos o exemplo da vivencia dos sacramentos da Penitencia e da Eucaristía. Os esposos cristiáns poden e deben atopar co perdón de Deus no sacramento da Reconciliación, pero tamén experimentarán o perdón de Deus no perdón que mutuamente se regalan o un a outro. Os esposos cristiáns poden e deben alimentar a súa vida e o seu amor cristián na Eucaristía vivida coa comunidade, e tamén poden e deben alimentar a súa vida e o seu amor no desfrute gozoso do seu amor matrimonial. Necesitan achegarse á comunidade eclesial á que pertencen; o seu mesmo matrimonio o viven como sacramento dentro desa comunidade eclesial, pero eles viven toda a súa vida cristiá de xeito matrimonial.

Este carácter sacramental outorga unha hondura e unha plenitude diferente ao seu abrazo conxugal. Os esposos cristiáns non "fan o amor", senón que o celebran. A unión sexual dos esposos cristiáns é unha festa, onde eles, co seu propio corpo, coa súa capacidade erótica, coa fusión dos seus corpos e das súas almas, co desfrute compartido, fan presente no medio deles a Deus. É sobre todo nesa experiencia íntima onde mellor poden entender e saborear o seu amor matrimonial como sacramento do amor de Deus.

O lazo mutuo que une ás persoas que casan, o vínculo matrimonial, lonxe de ser unha traba, é un elemento que une o que neles podería esgazarse. Toda persoa pode experimentar en si sentimentos contraditorios; os distintos deberes e tarefas a descoyuntan. Entón necesita un lazo que manteña unida a pluralidade. Ese lazo é o amor. O vínculo matrimonial expresa o amor incondicional dos esposos que lles fai ben, os mantén vivos e supera o desdobramento interior en ellos[3].

O don de Jesucristo acompaña os cónxuxes ao longo de toda a súa existencia. Cristo permanece con eles para que os esposos, coa súa mutua entrega, se amen con perpetua fidelidade, como Él mesmo amou á Igrexa e entregouse por ela. Por iso os esposos cristiáns, para cumprir dignamente os seus deberes de casados, están fortalecidos e como consagrados por un sacramento especial, coa virtude do cal, a cumprir a súa misión conxugal e familiar, chegan cada vez máis á súa propia perfección e á súa mutua santificación, e, polo tanto, conxuntamente, á glorificación de Deus.

3. Testemuñas viventes da tenrura de Deus para con todos. O matrimonio cristián é unha vocación

Para os cristiáns, o matrimonio é unha verdadeira vocación. Tan sagrada como a vocación sacerdotal ou a vocación á Vida consagrada. A algúns dos seus fillos, Deus chámalles por medio do bautismo, da confirmación e do sacramento do matrimonio a vivir a súa vida cristiá nos gozos e as preocupacións dos que forman un fogar. A súa vocación é ser testemuñas viventes da tenrura do amor de Deus para con todos. Santifícanse nas circunstancias familiares concretas, e non a pesar delas. A vocación universal á santidade afecta tamén aos cónxuxes e pais cristiáns. Pero para eles vén especificada polo sacramento do matrimonio que celebraron e tradúcese concretamente nas realidades propias da existencia conxugal e familiar. De aí nacen a graza e a esixencia dunha auténtica e profunda espiritualidade conxugal e familiar, que ha de inspirarse nos motivos da creación, da alianza, da cruz, da resurrección e do signo. Atopamos ante todo un reto para os esposos cristiáns que han de lograr que a súa vida real e concreta sexa expresión da súa espiritualidade específica e orixinal, que non é precisamente a dun sacerdote ou un consagrado. Porque Deus non chama só ao matrimonio, senón que chama no matrimonio. Os esposos cristiáns han de estar espertos cada día para descubrir a que os invita o Señor, porque o Señor sempre sorprende.

A oración é fundamental non só na vida persoal senón tamén naquela Igrexa doméstica que é o fogar familiar. Non só pola verdade daquel lema de "Familia que reza unida, permanece unida", senón que a ritmos de oración a parella dóase mutuamente máis e máis, e a familia convértese nun lugar onde se vive e se celebra a fe con entusiasmo e alegría.

Asumir o matrimonio e a familia como un camiño de santidade implica que o dinamismo de comuñón se enraíza autenticamente no fogar. Así, xunto ao diálogo humano debe darse tamén un diálogo divino que acolla as grazas recibidas e as proxecte na parella e os fillos, e os parentes cando os hai, construíndo unha porción da civilización do amor na propia casa.

Os momentos fortes da vida en familia son ocasións propicias para rezar, xa persoalmente, xa en comunidade familiar. Pero iso non é suficiente; toda a vida debe facerse oración, liturxia que se eleve cotidianamente ao Padre, polo Fillo no Espírito. As relacións intrafamiliares han de expresar ese clima de oración e diálogo cristián no fogar. O servizo e a doazón dun a outro han de ser realizados en espírito de oración.

E non esquezamos que xunto á vocación vai unida sempre a misión. A Palabra de Deus subliña que, para os esposos cristiáns, o matrimonio supón a resposta á vocación de Deus e a aceptación da misión de ser signo do amor de Deus aos homes. Non en van o considera participación na alianza definitiva de Cristo coa súa Igrexa. Por isto os esposos chegan a ser cooperadores do Creador e Salvador no don do amor e da vida.

4. Aprender a ser matrimonio e a vivir como esposos

Ser matrimonio é unha experiencia de vida. O matrimonio é algo máis que a suma de dúas persoas: é unha realidade nova coa súa propia biografía, diferente da que tiñan cada un dos seus membros por separado. Non é doado vivir como esposos. Fomos educados no individualismo e pretendemos ser autosuficientes, decidir solos, manter por riba de todo a nosa zona privada, etc..

A vida en matrimonio non é algo que vén dado naturalmente, senón algo que se conquista con esforzo. ¿Como se traballa pola propia parella? Vivindo valores como:

n o respecto como aceptación do outro en canto distinto, sen pretender violentalo nin o someter. Trátase de deixar ao outro ser el mesmo. É máis, o que verdadeiramente respecta quere que o outro sexa o que está chamado a ser e non poida interesar aos demais ou un mesmo.

n a fortaleza. Ou o que é o mesmo, a capacidade de enfrontarse con bo ánimo ás dificultades, superando obstáculos con paciencia e enteireza e, por outra parte, a capacidade de emprender grandes aventuras. Sen lugar a dúbidas ¿hai aventura máis grande para as persoas que vivir satisfactoriamente en parella?

n a humildade, é dicir, ter conciencia dos propios límites, da propia debilidade. Nin o orgullo que despreza os demais nin o desprezo de si mesmo contribúen a edificar a parella. A mirada madura sobre un mesmo que facilita a humildade fai conscientes de que nada teño que non recibiramos. Na vida de parella é necesario o continuo recoñecemento dos fallos e erros para ser capaces de pedir perdón e reclamar axuda ao outro.

n Generosidad ou entrega ao outro máis alá do que se lle debe en xustiza. Darse desinteresadamente e darse permanentemente. Ser fieis o un a outro. A parella non pode progresar se é un dar só para recibir. Hai que saber darse e saber acoller o outro. E misericordia que é tanto como capacidade de acoller as limitacións e os fallos do outro exercitando o perdón e abandonando o rancor e o desexo de vinganza.

n o sentido do humor, que non é ironía nin se reduce ao puramente cómico, senón que é capacidade para relativizar o relativo e para absolutizar só o absoluto. Trátase de asumir as circunstancias de modo creativo, sabendo 'quitar ferro' ao pequeno e gozar co esencial.

Vou salientar algunhas dificultades para vivir en matrimonio sen pretender ser exhaustivo:

n As expectativas de cada un sobre o outro e sobre a vida en común.

n As familias de orixe poden ser factores de división do matrimonio.

n La falta de comunicación e diálogo.

n A concentración nos fillos, especialmente o primeiro.

n La falta de entendemento e compenetración sexual.

Hai que asumir certo grao de conflitividade que axuda a madurar aos esposos. A unidade do matrimonio non esixe a uniformidade, a anulación dun membro en favor do outro, esixe máis ben desenvolver o orixinal de cada un para logo complementarse. Os pequenos rozamentos e conflitos xurdirán por doquier. Non son unicamente síntoma de que algo vai mal na relación de parella. Mesmo poden ser signo de vitalidade e de diferenzas positivas que poden ser integradas.

Vivir en matrimonio supón vivir en pertenza. Unha tentación do noso tempo consiste en casar ou convivir sen pertencerse. Non obstante, necesitamos sentir que pertencemos aos nosos, que somos parte da súa vida, que cando chegamos á casa alguén nos espera e ata nos bota de menos. Vivir en pertenza cunha persoa é, en primeiro lugar, saber que, ao tempo que nos pertence, nós lle pertencemos a ela. O sentido de pertenza é unha necesidade profunda do ser humano e un desexo universal. Escribe Luis Vermellas Marcos: "Independentemente da súa orixe ou da súa esencia, a unión con outra persoa é a necesidade máis profunda, a paixón máis fervente, o desexo máis poderoso que abrigan os seres humanos. Como ensinou Erich Fromm, a busca dunha relación amorosa é un delirio universal e, á súa vez, a forza que une á especie humana. Pola contra, a experiencia de estar illado ou separados dos demais é a fonte principal de sentimentos de angustia, medo e desamparo. Ao longo da Historia e en todas as culturas, os homes e as mulleres loitaron sen cesar por amar e ser amados"[4].

Vivir pertencendo a alguén (amigo, familiar, esposo. ...) é algo máis que se sentir vinculado a el. É un recoñecemento do valor e do sentido que ten para nós a persoa á que nos adherimos. Noutras palabras: esta persoa, lonxe de resultarnos caduca ou irrelevante, suscita en nós unha estima grande. Á estima vai unida a confianza na súa competencia e na súa honestidade. Esta confianza indúcenos a fiarnos e a apoiarnos nela. A confianza entrelázase co afecto, conquistando deste modo o corazón dos que se pertencen. En virtude de el, as ditas e as desgracias son compartidas. Pertencer a alguén alcanza os dinamismos operativos da persoa, traducíndose nun compromiso activo co outro. Tal compromiso exprésase, en primeiro lugar, na aceptación exterior e interior dos seus criterios ou conviccións fundamentais e das súas pautas de comportamento. Maniféstase igualmente na cooperación do suxeito nos proxectos e actividades comúns. En resumo, require estima, confianza, afecto, compromiso... e, polo tanto, non é tan doado como nun principio puidese parecer.

Felizmente danse moitos casos de vivir en pertenza sa e robusta. Habemos de confesar, con todo, que nalgúns outros atopamos unha patoloxía que alcanza a un, a varios e, nalgúns casos, a moitos elementos da adhesión. Ás veces esváese o sentido de pertenza e no seu lugar instálase a desafección. Cando languidece a estima, ocupan o seu posto a indiferenza e o menosprezo. Cuartéase a confianza e xorde, en contrapartida, o receo. Debilítase o afecto e é substituído pola agresividade ou a indiferenza. Québrase o compromiso e enchen o seu oco a pasividade e as adhesións parciais. Pero a auténtica pertenza confire seguridade e apoio. E non consiste tan só en dar; tamén é recibir. O anel que levan nos seus dedos os comprometidos e os casados dá a entender que non están dispoñibles para calquera, senón que voluntaria e libremente pertencen a alguén.

"A primeira misión dunha parella na Igrexa e no mundo -comenta un matrimonio cristián- non é tanto ter moitos compromisos, senón o ser cada vez máis parella, 'un eu que entra en relación co outro eu na humanidade común'. Con esa relación recíproca constrúese o mundo. E todo se resente se esa relación non se dá de modo xusto e equilibrado. Se trata de testimoniar a través de una vida parecida a la de los demás y sin embargo diferente, que es posible hoy permanecer en el amor, que el amor no es sólo sentimiento sino adhesión de la voluntad profunda de una persona a otra persona, que las inevitables crisis conyugales además de dolor aportan crecimiento, que a menudo el amor pasa por una noche oscura antes de acceder a una unión más profunda, que ese amor humano frágil, vulnerable e imperfecto es sin embargo una parábola del amor de Dios, que El nos ayuda, a través a menudo de nuestros compañeros de equipo, a restañar las heridas y la cicatrices que ha ido dejando en nosotros el embate del tiempo y sobre todo que es importante llegar a comprender que ningún amor humano es capaz de llenar ese deseo de 'más' que todos llevamos dentro"[5].

5. O amor conxugal ha de crecer e desenvolverse

Os esposos cristiáns teñen que crecer e madurar no seu amor matrimonial. Parece á primeira vista que o amor fose algo espontáneo, instintivo. Non obstante, o amor é algo vivo que crece e se desenvolve, ten un dinamismo interno que segue as súas propias leis. Vounas enunciar e comentar brevemente:

1.                          A primeira obriga a aceptar o outro tal como é. Amar ao outro como quixésemos que fóra, é, no fondo, amarnos a nós mesmos, ou sexa egoísmo puro e duro. Isto require evitar o que os psicólogos chaman proxeccións. Espontaneamente tendemos a lanzar sobre o outro a imaxe idealizada do outro sexo, que nos forxamos durante a infancia e a adolescencia. Isto agrava a dificultade de amar. Por outra banda, é preciso non sucumbir á tentación de suprimir as diferenzas. "Quen non se resigna a aceptar a interpretación da diferenza, ou anula ao outro con vontade de dominio ou se anula a si mesmo, refuxiándose, polo xeral, no papel de vítima, ou entra en componendas que lle permitan disimular a diversidade, advertiu M. Cuyás[6]. Anular o outro non é indicio de personalidade vigorosa; son máis ben os débiles os que necesitan reducir a nada os que teñen ao seu lado. O respecto mutuo é a condición primeira e a urxente consecuencia desta primeira lei do amor; cando os esposos se perderon o respecto -con palabras, xestos, comportamentos- inician unha pendente onde todo o negativo é posible.

2.                         A segunda é dialogar. A capacidade de escoita é un deses logros que marcan a madureza humana, condición indispensable para a plenitude de amor. É punto de partida e é meta á vez. Porque escoitar é algo máis que oír o que nos din, e non sería pouco practicar isto sempre. É baleirarse de si mesmo para acoller ao outro, ser sensibles á súa presenza, captar o que nos queren transmitir máis alá das súas palabras, a través dos seus xestos, dos seus silencios. Escoitar e logo gardar, saborear,..., é un xeito de ser, de vivir cara a dentro, dando lugar ao outro na nosa propia vida. É unha forma de non prescindir do outro, de non nos facer indiferentes ao que lle pasa. Escoitar é a base da vida conxugal e da vida en familia. Aínda que brille pola súa ausencia en moitos fogares, desgraciadamente. A unión sexual no matrimonio ten que ser a culminación de toda unha vida diaria dialogante. "O acto matrimonial -afirma M. Cuyás- ha de ser como un momento forte no diálogo continuado, como a forma máis elevada de obediencia ao amor, porque se soubo converter en xesto a manifestación somática, que expresa, coa maior plenitude -non obstante a opacidade radical do corpo-, a máxima aspiración do amor: a doazón total de si ata a fusión en pura transparencia co amado"[7]. Para dialogar é preciso vencer dúas dificultades moi frecuentes: a falta de tempo e a soberbia. Sempre se atopa tempo para o que ocupa os primeiros lugares na propia escala de valores. Nada é máis rendible para os esposos que o tempo invertido en cultivar o diálogo conxugal. A humildade, por outra parte, permítenos dialogar sabendo que o máis importante e difícil é escoitar porque escoitar é moito máis que oír.

3.                        A terceira é crecer. O ámase sempre máis e mellor ou o amor esgótase e desaparece. Crecemento cuantitativo, extensivo e perfectivo. "O grao e a intensidade dos encontros sexuais -recomenda o autor citado- debe atemperarse, con todo, á capacidade de entaboalos sen caer en servidumes, que bloquearían a propia expansión, ou en vinculacións, as imprevistas esixencias do cal non sería un capaz de controlar"[8]. A fixación nas satisfaccións pasaxeiras bloquea a persoa. Porque as tendencias humanas non son meras forzas instintivas que comezan e rematan en si mesmas, senón que están ao servizo de proxectos de existencia plena. Ser persoa madura consiste en sabelas integrar para lograr as grandes metas ás que o ser humano se sente chamado. A fidelidade pode e debe ser capacidade creativa; convertida en rutina, pasividade e aburrimento non interesa a ninguén.

A Humanae vitae de Pablo VI no n. 9 define así o amor conxugal:

"É ante todo un amor plenamente humano; é dicir, sensible e espiritual ao mesmo tempo. Non é polo tanto unha simple efusión do instinto e do sentimento, senón que é tamén, e principalmente, un acto da vontade libre, destinado a manterse e a crecer mediante as alegrías e as dores da vida cotiá, de forma que os esposos se converten nun só corazón e unha soa alma e xuntos alcanzan a súa perfección humana.

É un amor total, isto é, unha forma singular de amizade persoal, coa cal os esposos comparten xenerosamente todo, sen reservas indebidas ou cálculos egoístas. Quen ama de verdade o seu propio consorte non o ama só polo que del recibe, senón por si mesmo, gozoso de poder enriquecelo co don de si.

É un amor fiel e exclusivo ata a morte. Así o conciben o esposo e a esposa o día en que asumen libremente e con plena conciencia o compromiso do vínculo matrimonial. Fidelidade que ás veces pode resultar difícil, pero que sempre é posible, nobre e meritoria; ninguén pode negalo. O exemplo de numerosos esposos a través dos séculos demostra que a fidelidade non é só connatural ao matrimonio, senón tamén manancial de felicidade profunda e verdadeira.

É, por fin, un amor fecundo que non se esgota na comuñón entre os esposos, senón que está destinado a prolongarse suscitando novas vidas. "O matrimonio e o amor conxugal están ordenados pola súa propia natureza á procreación e educación da prole. Os fillos son, sen dúbida, o don máis excelente do matrimonio, e contribúen sobremanera ao ben dos propios pais" (GS. 50)

6. A redención do amor conxugal

A revelación do amor ten na historia do home unha forma e un nome: Jesucristo, Redentor do home, que así revela plenamente o home ao propio home. Polo sacramento do matrimonio, o amor de Jesús -fiel e cheo de tenrura- únese ao amor dos esposos e transfórmao. Cristo sanda o amor da parella sempre quebradizo e sempre exposto ao afán de posesión, ás proxeccións psicolóxicas e aos egoísmos humanos. A Igrexa formula todo isto poñendo de manifesto co concilio de Trento que o sacramento do matrimonio respecto á institución natural do matrimonio: perfecciona o amor conxugal, confirma a indisolubilidad e santifica os cónxuxes (Denzinger, 1779).

Cando o abrazo conxugal é signo e vehículo dun verdadeiro amor interpersoal, este amor non nace só nin principalmente do instinto sexual, senón que é un amor, marcado certamente pola condición sexuada da persoa, pero asumido, purificado, fortalecido e santificado polo amor de Deus que foi derramado polo Espírito Santo nos nosos corazóns. Cando o amor humano está transformado polo amor de Deus e de Cristo que habitan en nós, a relación amorosa entre home e muller ten as características dun amor sexuado, pero ten tamén as calidades do amor sobrenatural de Cristo á súa Igrexa, do amor gratuíto, fiel e misericordioso con que Deus ama a súa Igrexa e nos ama a cada un de nós, en Cristo e por Cristo.

"O amor entre o home e a muller no matrimonio e, de forma derivada, e máis ampla, o amor entre os membros da familia... está animado e impulsado por un dinamismo interior e incesante que conduce á familia a unha comuñón cada vez máis profunda e intensa, fundamento e alma da comunidade conxugal e familiar" (FC 18). A familia é, ante todo, "comunidade de persoas, para as cales o modo propio de existir e vivir xuntos é a comuñón... Só as persoas son capaces de vivir en comuñón. A familia arranca da comuñón conxugal que o Concilio Vaticano II cualifica como 'alianza', pola cal o home e a muller se entregan e aceptan mutuamente'"[9,]. Este é o proxecto de Deus, "dende o principio", o contido normativo dunha realidade que existe dende "o principio": "De maneira que xa non son dous, senón unha soa carne. Pois ben, o que Deus uniu non o separe o home" (Mt 19,6).

É o amor a alma da familia: o amor de Cristo Redentor presente na familia, vivido e trasparentado nas relacións familiares. A verdade, a esencia e o labor da familia son definidos, en última instancia, polo amor. Por isto a familia recibe a misión de vivir, custodiar, revelar e comunicar o amor como reflexo vivo de Deus que é amor, que é comuñón no amor de persoas, do Padre no Fillo polo Espírito Santo. Aquí radica o fundamento de todo home e da familia. É onde está, en último termo, a fonte da espiritualidade da familia dentro da visión cristiá do home.

Moitos matrimonios naufragan -aínda que pareza un paradoxo- porque esperan demasiado o un doutro. Esperan do outro amor absoluto, comprensión total e fidelidade plena. Pero o absoluto, o total e o pleno só o pode regalar Deus. Coa súa presenza permanente ao lado dos esposos, Cristo comunícalles a esperanza de que a súa unión sexa inquebrantable e invulnerable. O matrimonio vivido como sacramento, o contacto tenro dos cónxuxes, que culmina na unión sexual, é vehículo polo que pasa o amor de Deus. O amor dos cónxuxes na súa dimensión corporal é o lugar en que lles é dado experimentar a Deus máis intensamente. O acto sexual apunta sempre máis alá de si mesmo, ao misterio inesgotable e infinito de Deus.

O evangelista San Juan (2,1-12) exponnos o que Jesús pensa do matrimonio no seu relato da voda en Caná. É unha historia simbólica. Converter a auga das purificacións feixóns en viño do Reino é manifestarnos que a vida dos cristiáns en xeral, e a dos matrimonios en particular, xa non está marcada polo cumprimento da Lei meticuloso e co tempo penoso. Quen se atén escrupulosamente ao mandado tende a entumecerse; a súa vida como que se petrifica e perde sabor e gusto. Cristo transforma o amor dos esposos en viño do Reino novo: a súa vida adquire un sabor novo. Moitos matrimonios temen que co paso do tempo o seu amor vaia desaparecendo pouco a pouco ou se volva algo insípido. A rutina, é verdade, pode dar ao traste coa forza encantadora do primeiro amor. Pero a este medo Jesús dá unha resposta que podería soar así: "Porque Deus se fixo home, o viño do teu amor nunca se esgota. Se entras en contacto co amor de Deus que hai en ti, a túa vida terá un sabor novo. Podes celebrar tranquilo a festa do amor"[10].

7. As crises e os conflitos matrimoniais, oportunidade para madurar no amor

Non é bo para ninguén presentar o amor dos esposos cristiáns como algo idílico e paradisíaco. Sería pecar contra a verdade da vida real e poñer unha venda ante os problemas de cada día. En toda vida matrimonial se dan conflitos pequenos ou grandes. O 'anormal' sería que non os houbese. Porque a presenza de conflitos ou de crise non quere dicir que o matrimonio vaia mal; non son necesariamente perjudiciales[11].

Aínda que é verdade que algunhas crises na vida matrimonial endurecen as parellas e fan que entre elas aumente o desamor, podendo chegar en ocasións á ruptura da convivencia. Pero tamén hai crise que, de feito, poden dar ocasión a unha nova vitalidade, a unha madureza maior, aínda que é verdade que isto non se produce de xeito automático. Cando se perde o traballo, cando morre unha persoa querida, cando a saúde queda danada para sempre, ..., a convivencia queda perturbada e ás veces danse perdas irreparables. Pero tamén en ocasións como estas, algunhas persoas experimentaron algo completamente novo, máis vivo e máis profundo. Precisamente son matrimonios felices os que foron capaces de resolver positivamente as súas crises e os seus conflitos. Os conflitos conxugais son situacións provocadas pola dificultade que teñen os casados para harmonizar intereses atopados, polas diversas mentalidades ou polos carácteres difíciles. Advirtamos en todo caso que, cando a situación conflitiva non se resolve a tempo, desencadea un arrefriamento do amor e eventualmente algunha crise de maior ou menor importancia.

Tipificáronse as diversas etapas que adoita percorrer a vida matrimonial así como as crises que as acompañan[12]. Cando estas crises se resolven ben contribúen a unha maior madureza e a un amor de mellor calidade. Cando se vive unha situación de conflito convén coidar.

O verdadeiro amor é resistente; é forte como a morte, di Cantar dos cantares (8, 6 s). Así como as tempestades obrigan á árbore a que afiance as súas raíces, así algúns conflitos non debilitan ao amor, senón que o fortalecen. A parella que superou diversos conflitos é cada vez máis capaz de resistir, non teme que o seu amor se poida vir a baixo de boas a primeiras. Non posúe un seguro que lle poida aforrar as crises, pero mira o futuro con confianza.

8. O verdadeiro amor só pode crecer co perdón

            Hai que ter en conta que o amor conxugal pide sempre resposta, pero a persoa amada pode que non corresponda ou que non o faga exactamente como esperaba. Entón o que ama pode sentirse decepcionado, non correspondido e ata traizoado. Por outra banda, a convivencia diaria orixina rozamentos, momentos de malhumor, nerviosismo, tensións e cansancios nos que é imposible non ferir ao outro con faltas de delicadeza, inadvertencias e mesmo con ofensas culpables. É necesario perdoar. O verdadeiro amor, en circunstancias como estas, convértese en perdón, comprensión, dispoñibilidade para a reconciliación. En moitas ocasións o amor matrimonial só pode crecer co perdón. O perdón non é un sentimento, senón unha decisión, escribiu Nai Teresa de Calcuta. O perdón non é sentimentalismo edulcorado; é condición indispensable para poder vivir unha vida plenamente humana. Non se pode vivir casados facendo do rancor o motor da vida e o centro da existencia.

Certamente, as feridas son inevitables. As palabras e os xestos ofensivos que o outro me dirixe, férenme. Non se pode evitar ferir a persoa con quen convives, por moito que a ames. Ás veces tocamos -querendo ou sen querer- os puntos sensibles da parella. Como na convivencia coa parella nos mostramos máis como somos, sen disimular o noso lado escuro, as nosas diferenzas chocan unhas con outras, prodúcense incomprensiones, os defectos de carácter producen feridas. A dicir verdade, esas feridas deixan pegada no noso corazón e na nosa alma. Talvez non sempre graves, pero pequenas decepcións, pequenos desprezos... cando veñen da persoa que máis amamos, doen e doen de verdade. Ás veces acoden á nosa mente despois da discusión e fan que a ferida sexa máis profunda. E hai que ter en conta que as feridas que non se curan ben, debilitan o amor ou o matan. Non é certo que non fai falta perdoar, que o tempo o solucionará todo. Porque frecuentemente, o paso do tempo non fai senón enconar as feridas e afondar o resentimento. O realmente eficaz non é deixar pasar o tempo, senón aplicar a intelixencia para limpar ben a ferida, para distinguir entre a ofensa e a persoa que ofende, para descubrir o camiño do perdón.

            Cando se producen feridas, ofensas, hai que percorrer o camiño da reconciliación, que ten o seu itinerario e os seus pasos ben sinalados.

            O primeiro paso, nada doado, é recoñecer ante o outro que lle ferimos, aínda que fose sen pretendelo. Sen un acto de humildade, dificilmente cicatrizan as feridas. A valentía non se mostra permanecendo enfadado e afastado, senón achegándose e recoñecendo os propios erros.

            O segundo paso é pedir perdón. Custa moito pedir perdón: é como recoñecer que estamos supeditados a outra persoa para que as cousas poidan funcionar de novo. Pero nunha relación onde entra en xogo a intimidade, non se pode prescindir de pedir perdón.

"Se deixo que o meu amor se envorque de novo no outro, este amor levará luz á escuridade provocada polo tumulto das emocións. Se dou lugar durante moito tempo á cólera ou ao celo, todo se escurecerá en min e non lograrei vencer esta escuridade. O amor do outro fai clara a miña escuridade interior. O amor ilumina e purifica. Durante o conflito afloran en min emocións negativas. Experimento sentimentos de odio contra o outro. Querería ferilo unha e outra vez. Pero ferindo ao outro dánome a min mesmo. Mentres que o amor do outro voa cara a min como unha pomba, este purifica de novo a miña alma embarrada. "Perdoar quere dicir dar de novo a posibilidade de vivir o destino, a verdade da relación. E, polo tanto, o mal que sucedeu (e o recordo do acontecido) non é xa unha ferida, unha obxección, senón un motivo máis para amar. No perdón sucede un milagre: o mal convértese en ben, porque me esixe amar máis e eu acepto o reto. Así, o mal convértese en causa dun amor maior. No perdón, cada un fai co outro o mesmo que Cristo fai continuamente con el", dicía L. Giusani[13].

Agora ben, o amor non volve sen máis ao estado primitivo. O amor tamén purifica no profundo porque durante a crise saíu fóra a inmundicia interior. En todo conflito salgue á luz algo que aínda é impuro. Pero se conservo o amor en min, serei purificado cada vez más[14]. O amor é a forza que transforma as nosas feridas en algo precioso. A ferida recórdame, por unha parte, que amar a miña necesidade máis profunda é e ser amado. Faime ver, ademais, que dependo do amor de Deus que me salva de pecharme en min mesmo. A persoa que amo, como é fráxil, seguirá feríndome porque o seu amor está minado, aínda sen decatarse, por pretensións de posesión, de esixencias, de celos e de expectativas. Só se o amor dos esposos cristiáns está envolvido no amor de Deus, é capaz de curar e de transformar. Os cristiáns casados non poden esquecer que o sacramento do matrimonio os converte en iconas do amor de Deus que perdoa sempre, aínda que non merezamos o seu perdón. Hai que pasar, e non é nada doado, do resentimento ao agradecemento.

O terceiro paso é frecuentemente o desagravio. Cando a outra persoa foi testemuña de como recoñecemos nosa culpa e pedímoslle perdón, seguramente sentiuse aliviada e é posible que perdoara de corazón. Pero ás veces, as palabras non abondan e é necesario engadir unha acción: un acto de desagravio. Mostrarnos disposto e ofrecernos a facer algo concreto para crear un contrapeso á ferida causada.

9. Cando o fogar se converte en berce. A familia, santuario da vida

O ser humano está chamado a ser fecundo. Os esposos están chamados a ser «unha soa carne», pero non han de esquecer que normalmente esta carne pode converterse en «berce» dun fillo que vén a selar o amor matrimonial dos pais. A familia non é simplemente unha estrutura social ou económica, nin se sostén por casualidade. É máis ben unha estrutura esixida polo ser mesmo do ser humano. A súa verdade máis profunda radica en que o home é un 'ser familiar'. Amar familiarmente significa amar na familia e dende a familia, amar dende esa pertenza que chega a impregnalo todo. Dende a perspectiva familiar, o amor promove a vida e o ben de todos os seus membros.

A experiencia de ser pais pode achegar ao matrimonio a Deus. Ao contemplar no berce ao fillo do seu amor non se senten orgullosos de 'producir' aquela marabilla, senón que máis ben, arrepiados pola admiración se preguntan: ¿Pode vir exclusivamente de nós este tesouro? Non adoitan dicir '"fixemos un neno'', senón tivemos (recibido) un neno e séntense agradecidos polo don que gozan. Para os que non cren en absoluto este momento adquire tinguiduras tráxicas segundo o dito de Chesterton: "Para o increyente, o peor momento é aquel en que sente que debe agradecer e non sabe a quen". Os fillos non son un dereito, senón un don. Por iso non se poden buscar a calquera prezo, senón que se han de acoller con respecto, con amor e con gratitude. E se a persoa humana é dona, realizarase e madurará na 'lóxica do don', saíndo fóra de si mesma, transcendiéndose.

Converterse en pai ou en nai non é só un feito biolóxico, senón que ten un significado máis profundo, que atopa unha total resonancia na interioridade das persoas. O home e a muller atopan na procreación unha confirmación da súa madureza non só física, senón moral, así como a esperanza de certa prolongación das súas existencias. Cando a vida de cada un deles acabe coa morte física, o fillo seguirá vivindo, non soamente carne da súa carne", senón tamén persoa que eles mesmos modelarían.

Na paternidade do home e na maternidade da muller reflíctese o grande misterio de xerar eterno que se dá en Deus mesmo, en Deus un e trilo (cf. Ef 3,14-15). Xerar é común ao home e á muller. "Non obstante, aínda que os dous xuntos xeran o fillo, a maternidade da muller constitúe unha parte especial desta común xeración, así como a parte de maior compromiso. Ser procreadores -aínda que pertence aos dous- realízase máis na muller, especialmente no período prenatal. É a muller a que "paga" directamente por esta común xeración, que literalmente absorbe as enerxías do seu corpo e da súa alma" (JUAN PABLO II, Mulieris dignitatem, 18).

A paternidade e a maternidade, como apertura a unha nova vida, implica unha dimensión ética de responsabilidade. A paternidade e a maternidade responsables serven para indicar en xeral, a responsabilidade fronte a un proxecto global de fecundidade; en sentido máis estrito, indica a esixencia de dar número e medida á vontade xeral de vida. "En relación coas condicións físicas, económicas, psicolóxicas e sociais, a paternidade responsable exércese tanto coa deliberación ponderada e xenerosa de facer que creza unha familia numerosa, coma coa decisión, tomada por motivos graves e no respecto á lei moral, de evitar temporalmente e mesmo ata un tempo indeterminado un novo nacemento" (PABLO VI, HV., 10).

O nacemento do fillo non ten por que supoñer unha carga penosa, un estorbo, unha ameaza para o amor matrimonial. Ao contrario, debería ser a culminación, o selo dese amor. Os esposos cristiáns teñen que recordar que o seu matrimonio é sacramento do amor de Deus, e Deus é creador de vida. Os esposos están chamados a colaborar co Creador na difusión da vida. E difundir a vida é: procrear novos seres humanos sobre a terra, educalos, abrir horizonte ás novas xeracións que nos sucederán, colaborar na promoción da humanidade, facer un mundo máis habitable, promover uns fogares máis humanos onde habite o amor, o diálogo, a verdade, é dicir, facer crecer o Reino de Deus.

O servizo á vida, pois, non remata para a familia na procreación responsable, ten que vivirse igualmente no terreo da educación. A educación dos fillos debe ser obra conxunta dos pais, con funcións educativas propias de cada un deles. Na familia apréndese o sentido de pertenza ao grupo, situándose nel con identidade propia, os valores culturais, éticos e relixiosos, que conteñen os ideais cara aos que o home se orienta.  A través da educación, a familia promove a consolidación dos valores fundamentais como a liberdade, un estilo de vida sinxelo e austero, a xustiza e o servizo desinteresado aos demais. E todo isto apréndese dende o respecto, o diálogo, o amor.

"Unha casa non é un fogar", fai falta crear un 'clima familiar'. A casa pode pasar a ser fogar polo clima familiar, pola calidade das relacións familiares. A casa chega a ser un fogar se fai crecer como compareces, se os pais non constitúen tan só principios físicos de vida, nin só principios persoais de constitución da personalidade, senón que son ao mesmo tempo principios simbólicos de identificación do fillo como ser con sentido no mundo. O pai e a nai inflúen manifesta e latentemente non só física, senón psicolóxica e espiritualmente na formación dos seus fillos, máis concretamente na plasmación da personalidade básica e inicial do fillo pola mesma relación familiar. Fomentar un clima de familia a través das relacións que se establecen entre os diversos membros é determinante para que a familia constitúa un contexto humanizador ou deshumanizador.

Máis alá da paternidade e da maternidade física están a paternidade e a maternidade espiritual, dotadas da súa propia fecundidade. Toda persoa, aínda que sexa célibe, está chamada dun xeito ou doutra á paternidade ou á maternidade espiritual, signos dunha plenitude espiritual que se quere compartir.

 10. A transmisión da fe

Nun pasado non afastado a familia iniciaba pacificamente no coñecemento e amor a Deus, ensinaba as primeiras oracións, axudaba a distinguir o ben e o mal moral dende pequenos, era o ámbito adecuado para alimentar a fe cristiá... Ahora, "moitos das canles habituais polas que nós recibimos o coñecemento de Jesucristo e o amor a Él deixaron de ser eficaces. En cambio, non son poucos os altofalantes e as mensaxes de contido anticristián e mesmo blasfemo que martelan as mentes e os corazóns dos nosos nenos e de nosos novos. Dóenos enormemente. Pero a dor debe de dar paso á proposta neta, clara e completa do Evanxeo. Confiamos absolutamente na súa virtude e na súa forza. Non nos avergonzamos do Evanxeo. Menos que nunca a estas alturas da historia, cando os mesianismos terreos e os profetas dun mundo sen Deus mostraron xa o que poden en realidade ofrecernos: falsas promesas de vida e reais salarios de muerte"[15].

Transmitir a fe é tanto como transmitir un Credo, unha moral e unha pregaria. Polo tanto, a educación da fe non é unha tarefa soamente para cando os fillos son pequenos, nin tampouco é un labor máis ao lado das demais tarefas (traballar, atender aos fillos, practicar uns hobbies, etc-) coa que os pais cristiáns han de cargar pola súa condición de cristiáns. Comunicar a fe é algo que pertence ao núcleo do que vive unha familia cristiá. Educar a fe non é unha disciplina especial para algúns que se senten especialmente capacitados para impartila. Nin é tan difícil e sublime que soamente a poden levar a cabo extraterrestres ou anxos do ceo. As familias cristiás son xente corrente que ten que bregar cada día, con experiencia dos seus límites e mesmo dos seus pecados e rebeldías. Pero experimentan como a forza de Deus se manifesta na súa debilidade. Comunicar a fe é mostrar que existe a posibilidade real de vivir humanamente todos os aspectos que conforman a trama da vida humana: a alegría dunha vida que comeza, a ilusión por atopar traballo, a enfermidade que se presentou de súpeto, o fracaso inesperado, o progresivo envellecemento, ... Todo pode ser vivido ata o fondo, con plenitude. A vida non só nos vai desgastando, senón que pode ser ocasión de crecemento interior. Hai que facer ver que isto é posible, e logo, como e onde é posible.

A familia cristiá educa na fe cando explicitar que hai un lugar onde se experimenta que non fomos botados ao mar do mundo para arranxárnolas como poidamos, senón que nacemos do amor dos nosos pais no seo dunha familia. E neste ámbito onde somos queridos, sen ter en conta a utilidade que reportemos. Cando falta esta experiencia da gratuidad do amor familiar, a mirada sobre a vida vólvese pesimista. Máis aínda, na familia podemos experimentar como non só se coida da nosa alimentación, a nosa saúde, a nosa seguridade, etc..., senón que tamén axúdasenos a atopar resposta ás nosas inquietudes máis grandes e persistentes. O amor gratuíto dos pais cara aos fillos é como un indicio, como unha introdución ao descubrimento do amor que Deus nos ten. Ningún ser humano pode facer plenamente feliz a outro, pero todos podemos facer un pouco máis felices aos demais e, da man, camiñar ao encontro co Otro, con maiúscula, que é quen nos pode proporcionar a felicidade plena.

11. O matrimonio cristián, aberto e solidario

O matrimonio cristián non vive encerrado en si mesmo, senón que permanece aberto aos demais. Na nosa sociedade asume unha importancia grande a hospitalidade, en todas as súas formas, dende abrir a porta da propia casa, e máis aínda a do propio corazón, ás peticións dos veciños e amigos ata o compromiso concreto de asegurar a cada familia a súa casa, como ambiente natural que a fai crecer. Acoller o neno e o ancián, o mesmo que ao enfermo e ao minusválido, ha de ser un distintivo do matrimonio cristián. Este vive a acollida, o respecto, o servizo a cada persoa, considerada sempre na súa dignidade persoal e de fillo de Deus. O amor cristián vai máis alá da propia familia e descobre en cada ser humano, sobre todo se é pobre e débil, se sofre ou é tratado inxustamente, o rostro de Cristo e un irmán a quen amar e servir.

Por outra parte, a inxusta distribución do benestar entre os países desenvolvidos e aqueles en vías de desenvolvemento, entre ricos e pobres dentro dunha mesma nación, o uso dos recursos naturais a favor duns poucos... esixen unha toma de postura concreta ao matrimonio cristián, que non pode vivir encerrado nos seus pequenos problemas e intereses. Nunha sociedade que se volve cada vez máis violenta, o matrimonio cristián educa na paz e para a paz.

O servizo ao evanxeo da vida obriga ao matrimonio cristián a non ser egoísta, senón máis ben responsablemente xeneroso, á hora de ter fillos e exprésase tamén na solidariedade cos de preto e cos de lonxe. Algo particularmente significativo nesta orde de cousas pode ser a dispoñibilidade á adopción ou á acollida temporal de nenos abandonados polos seus pais ou en situacións de grave dificultade e o compromiso sostido para axudar aos do Terceiro Mundo.

"Estar xuntos" como familia, supón tanto como ser os uns para os outros, crear un ámbito comunitario para a afirmación de cada persoa concreta sen esquecerlle os demais.

12. "Amor con amor págase". A fidelidade creativa dos esposos cristiáns

            Que un home e unha muller permanezan longo tempo unidos en matrimonio non se leva no mundo de hoxe obsesionado polo cambio e seducido polo novo. Todo hoxe envellece rapidamente. Cada vez máis pronto hai que cambiar de coche, de ordenador, de teléfono móbil. Pero cando conseguimos algo moi apreciado e, sobre todo moi traballado, o que nos importa de verdade é non o perder xamais. Cando encontro á persoa, ao amigo ou ao esposo, que sinto que 'está feito para min e eu para el', non me interesa cambiar por cambiar, senón afondar na riqueza de aquel que me cativou dun modo absolutamente singular dende o mesmo momento en que nos coñecemos.

            ¿É razoable e realista que un home e unha muller poidan manifestarse o seu mutuo amor e se prometer o día da súa voda que vai durar sempre, nas alegrías e nas penas, na saúde e na enfermidade, todos os días da súa vida? ¿Non é unha loucura prometer todo isto antes de coñecer as sorpresas que pode traer a vida en común, algunhas delas posiblemente dramáticas? A permanencia no amor cura a volubilidade e o desasosego que busca a evasión ante calquera compromiso. Ningunha fraxilidade humana ou cultural logrará arrancar ao amor humano a súa predisposición ao 'para sempre'. A fidelidade entre o home e a muller non é unha 'fixación' anacrónica dos cristiáns, senón un ingrediente do mesmo amor. "Onde hai infidelidade non había amor ningún. Onde hai fidelidade pode que non haxa aínda amor. O corazón pode dicir: 'Aínda que non podo amarte, polo menos quero serche fiel''. Pero o vínculo da fidelidade leva sempre ao amor ou, polo menos, contén no seu fondo, de forma inconsciente, para o corazón e para o sentimento, o lazo de amor que é anoado máis alá do tiempo"[16,].

            Por outra banda, se a incondicional entrega de si mesmo se apoiase soamente na propia capacidade de construila no tempo, dificilmente podería prometela a persoa aínda a máis voluntariosa e honrada. Pero os esposos cristiáns non confían a súa fidelidade a si mesmos, ás areas movedizas da súa liberdade. Ápoiana na entrega amorosa e incondicional de Cristo; por iso poden lexitimamente esperar que a súa promesa teña cumprimento certo. Non de forma mecánica nin automática, senón pola súa obediencia ao Señor nas circunstancias concretas en que El se fará presente nas súas vidas. Par salvar o amor do home e a muller, Deus quere necesitar do seu si, non só do solemnemente pronunciado o día da voda, senón tamén do renovado cada día na vida ordinaria.

            A fidelidade é un milagre no sentido de irrupción do divino dentro do humano. En virtude da relación entre Cristo Esposo e a Igrexa Esposa, a fidelidade matrimonial é un camiño normal para este milagro[17]. Para que a liberdade sexa perfecta non abonda coa elección, senón que é indispensable a adhesión ao infinito, a máxima exaltación da liberdade pasa moito máis pola simplicidade dun si continuamente renovado que polo esforzo, mesmo heroico, da nosa imaxinación e do noso cálculo[18,].

            É preciso aprender con paciencia en discorrer do tempo a verdade do amor. Amar a mesma muller durante toda a vida no matrimonio fiel e indisoluble, construíndo unha familia, resulta unha forma de realizar o desexo única e sumamente conveniente á persoa. Cando dous esposos con máis cincuenta anos de vida matrimonial, de fidelidade e de probas, de fraxilidade e de volver empezar... míranse o un a outro, xorde unha tenrura poderosa e consciente que delata un desexo mil veces máis vivo que ao principio. ¿A que se debe que os esposos con moitos anos de matrimonio ás súas costas, non resistan ter que seguir vivindo cando a morte arrebatou un deles?

O matrimonio cristián, mantido a través do tempo, o amor fiel que se recrea e se reafirma cada día por enriba de todas as vicisitudes, está a testemuñar de forma irrefutable: 1º) que neste mundo é posible o amor fiel; 2º) que o amor verdadeiro ten vocación de perpetuidade e 3º) que soamente este amor que nace con ansias de totalidade e perpetuidade permite ao ser humano realizarse plenamente como comparece e gozar a beleza da existencia humana compartida. Todos os demais son amores insuficientes, cando non frustrantes e decepcionantes.

Cultivar hoxe a fidelidade pode achegar un aire renovador á inestable afectividade postmoderna: a 'novidade cultural' cristiá estriba en mostrar a felicidade no ámbito da permanencia. As funcións antropolóxicas da socialización primaria están ben aseguradas e a dimensión especificamente cristiá plenifica a virtualidade antropolóxica da familia ofrecendo horizontes transcendentes de sentido. Os cristiáns na familia axudan ao recoñecemento do '', a aceptación cristiá de límites á propia liberdade ante os dereitos e as necesidades dos 'demais', axudan a vivir unha liberdade verdadeiramente humana, apta para a convivencia. E o recoñecemento da persoa humana, en canto imaxe de Deus como clave dos valores, orienta a liberdade humana cara a un verdadeiro ben común, a afirmación práctica da cal se bota de menos nunha sociedade competitiva.

A familia dos cristiáns está chamada a posibilitar encontros duradeiros entre persoas, a desenvolver seres-para-o-encontro, a converterse en verdadeiro lugar de descanso, de recuperación e de tránsito entre o privado e o público; é a escola onde se aprenden e consolidan os símbolos básicos a partir dos cales se estrutura a sociedade.

        A redución do amor a sexo esquecendo outras dimensións profundas, que el presupón e suscita, é unha das causas das crises familiares. Só cando no encontro, entrega e fidelidade do esposo e da esposa se mira ante todo á persoa, tense capacidade para asumir dificultades e esperanzas doutra orde. A felicidade real reclama confianza absoluta, fidelidade inquebrantable todos os días da vida e entrega á persoa, das que nace o gozo que vai máis alá do simple pracer. Sen fidelidade absoluta non hai solidez afectiva; non hai gozo perdurable. Unha familia asentada en tal comuñón de amor de persoas, zumega cariño e crea a posibilidade de internarse con gozo no mundo. Os fillos atopan nela o chan dunha realidade sólida para percibir que vivir, non é unha desgracia ou un azaroso destino, senón unha posibilidade gozosa e unha graza. Non se pode subtraer o risco nin suplantar a liberdade dos fillos, pero si facérllesa posible. A liberdade só a fan posible o amor e a fidelidade. , Só en consecuencia, pódese educar os fillos para a liberdade e axudalos a madurar como persoas nun clima de amor fiel, de compromiso estable de reciprocidade afectiva

Pregaria pola Familia

Oh Dios, de quen procede toda paternidade no ceo e na terra,

Padre, que es Amor e Vida,

fai que cada familia humana sobre a terra se converta,

por medio do teu Fillo, Jesucristo, "nacido de Muller",

e mediante o Espírito Santo, fonte de caridade divina,

en verdadeiro santuario da vida e do amor

para as xeracións que sempre se renovan.

Fai que a túa graza guíe os pensamentos e as obras dos esposos

cara ao ben das súas familias

e de todas as familias do mundo.

Feixe que as novas xeracións atopen na familia

un forte apoio para a súa humanidade

e o seu crecemento na verdade e no amor.

Feixe que o amor

corroborado pola graza do sacramento do matrimonio,

demóstrese máis forte que calquera debilidade e calquera crise,

polas que ás veces pasan as nosas familias.

Fai finalmente,

pedímoscho por intercesión da Sagrada Familia de Nazaret,

que a Igrexa en todas as nacións da terra

poida cumprir fructíferamente a súa misión

na familia e por medio da familia.

Ti, que es a vida, a Verdade e o Amor,

na unidade do Fillo e do Espírito Santo. Amén.

(Juan Pablo II)

                       (c) Diocese de Mondoñedo-Ferrol                             www.mondonedoferrol.org                                      2008                                   mcs@mondonedoferrol.org